Πέμπτη, 9 Ιανουαρίου 2020

Στον κόλπο της Ελούντας Βυθισμένα κτήρια και αρχαία λατομεία


Καθαρισμός τμήματος του τείχους του αρχαίου Ολούντος στον όρμο του «Χαβά ο Λάκκος»

ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΝΤΑΙ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΟΙΝΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ

Βυθισμένα κτιριακά συγκροτήματα στους κόλπους Βαθύ και Μελισσός της Κολοκύθας, καθώς και αρχαία λατομεία βρέθηκαν  σε τρία διαφορετικά σημεία  στον κόλπο της Ελούντας.





Αυτές  και άλλες ανακαλύψεις θα παρουσιαστούν με μέριμνα του Δήμου Αγ. Νικολάου, της Κοινότητας Ελούντας και των  ντόπιων φορέων, την   Παρασκευή 10 Ιανουαρίου 2020, στις 6 το απόγευμα,   στο Κοινοτικό Κατάστημα Ελούντας.

Τον Οκτώβριο του 2019 για άλλη μία χρονιά, ομάδα από καταδυόμενους αρχαιολόγους, γεωφυσικούς, σχεδιαστές, βιολόγους, δύτες και εθελοντές, συνέχισε την υποβρύχια γεωαρχαιολογική έρευνα στον κόλπο,  αναζητώντας τα κατάλοιπα του αρχαίου Ολούντος στην ακτή, τον βυθό και κάτω από αυτόν.

Συνεργαζόμενοι φορείς στην έρευνα αυτή είναι η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων (Γραφείο Κρήτης) και το  Εργαστήριο Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών του ΙΤΕ.

Πρόκειται για την τρίτη ερευνητική περίοδο πενταετούς προγράμματος των δύο φορέων, το οποίο ξεκίνησε το 2017 και υποστηρίζεται από τον Δ. Αγίου Νικολάου, αλλά και από ντόπιους φορείς και ιδιώτες, οι οποίοι αγκάλιασαν με θέρμη και υποστηρίζουν έμπρακτα την όλη προσπάθεια.

Άποψη τρισδιάστατης απεικόνισης τμήματος του τείχους

Η έρευνα περιλαμβάνει δύο πεδία δράσης, την υποβρύχια επισκόπηση των ακτών του κόλπου της Ελούντας και της χερσονήσου της Κολοκύθας και την τεκμηρίωση και αποτύπωση των βυθισμένων δομών που βρίσκονται στις ακτές του κόλπου και ιδιαίτερα στην περιοχή του Πόρου, όπου εντοπίζεται το αστικό κέντρο της αρχαίας πόλεως.

  • Ως αποτέλεσμα, στην τελευταία αποστολή, έχουν εντοπιστεί και αποτυπωθεί με μεθόδους τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, πέραν του Πόρου, βυθισμένα κτηριακά συγκροτήματα στους κόλπους Βαθύ και Μελισσός της Κολοκύθας, καθώς και αρχαία λατομεία σε τρία διαφορετικά σημεία της χερσονήσου.


Λείψανα ποντισμένων κτιρίων στον βυθό του όρμου

Σε ένα από αυτά η έρευνα εντόπισε λαξευτές δέστρες και την πλατφόρμα φόρτωσης. Εντοπίστηκαν επίσης έρματα πλοίων, άγκυρες, τυχαίες απορρίψεις, ενδείξεις για ένα βυζαντινό ναυάγιο, καθώς και κατάλοιπα ενός νεώτερου ναυαγίου του 20ού αιώνα.
Στην περιοχή του Πόρου εντοπίστηκαν και αποτυπώνονται σταδιακά, μετά από επιφανειακούς καθαρισμούς, τμήματα της οχύρωσής της, τόσο στις δύο πλευρές του ισθμού, όσο και στον παρακείμενο όρμο στα νοτιοδυτικά του, στου «Χαβά τον Λάκκο», σύμφωνα με το τοπικό τοπωνύμιο.

  • Οι μαρτυρίες της επιφάνειας του βυθού και της ακτής συμπληρώνονται αντίστοιχα με τη διερεύνηση του υποπυθμένα της περιοχής με μεθόδους γεωφυσικής διασκόπησης (μαγνητική και ηλεκτρική τομογραφία), η οποία δείχνει την ύπαρξη δομών σε βάθος μέχρι -1.5μ. κάτω από τη στάθμη του βυθού.

Τεκμηρίωση καταλοίπων νεώτερου ναυαγίου στα δυτικά του όρμου του Πόρου

Επιπλέον, οι δύο φορείς, μαζί με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λασιθίου και το Πανεπιστήμιο Κρήτης έχουν πετύχει την χρηματοδότηση του προγράμματος ΔΙΑΤΟΠΟ – Διαχρονικά τοπία πολιτισμού της Κρήτης: αναδεικνύοντας τον θαλάσσιο και ορεινό πλούτο του Μιραμπέλου, από την Περιφέρεια Κρήτης.

Άμεσος στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη και διάχυση πρακτικών τεκμηρίωσης και ανάδειξης του θαλάσσιου (Ελούντα) και ορεινού (Οξά) πολιτιστικού και φυσικού περιβάλλοντος της περιοχής και πρόληψης κινδύνων συνδεδεμένων με φυσικούς και ανθρωπογενείς παράγοντες.  Αντίστοιχα, μέσω της ανάπτυξης του πολιτιστικού και φυσικού περιβάλλοντος τελικά στοχεύει στην ενδυνάμωση της περιφερειακής οικονομίας στο πλαίσιο του εναλλακτικού τουρισμού.Με πληροφορίες από ://www.patris.gr/efsyn.gr


Αρχαία Ολούς

Είχε δικά της νομίσματα. Ο Σβορώνος αναφέρει 11 διαφορετικούς τύπους. Στα περισσότερα παριστάνεται στη μία πλευρά η Άρτεμις Βριτόμαρτις, και από την άλλη ο Δίας αετοφόρος, ή δελφίνι ή άστρο. Η ακμή της Ολούντας συνεχίστηκε και κατά την πρώτη Βυζαντινή περίοδο. Το μαρτυρούν η Βασιλική του Πόρου με το θαυμάσιο μωσαϊκό, επισκέψιμο σήμερα και η Βασιλική της Κολοκύθας με τα εξαίσια λευκά μάρμαρα.


Σε μικρή απόσταση από την Ελούντα, στην περιοχή των Παλιών Αλυκών, βρίσκονται ελάχιστα ερείπια της αρχαίας πόλης Ολούς (κυρίως μέσα στη θάλασσα) που κατοικήθηκε οργανωμένα από τα Μινωικά χρόνια. Η Ολούς ή Ολούντα (κατ' άλλους ο Ολούντας) υπήρξε μια από τις σημαντικότερες εκατό πόλεις της αρχαίας Κρήτης, με πληθυσμό άνω των 30.000 ανθρώπων. 

Η Ολούς ή Ολούντας ήταν πόλη της αρχαίας Κρήτης που βρισκόταν κοντά στην σημερινή Ελούντα του Νομού Λασιθίου, στις δυτικές ακτές του κόλπου Μιραμπέλλου και στον ισθμό της Σπιναλόγκας. Ήταν γνωστή από τα Μινωϊκά χρόνια, είχε πληθυσμό άνω των 30.000 ανθρώπων και συγκαταλέγεται ανάμεσα στις εκατό σημαντικότερες πόλεις της αρχαίας Κρήτης.

Η Ολούς αναπτύχθηκε από τα Μινωϊκά ακόμα χρόνια στις δυτικές ακτές του κόλπου Μιραμπέλλου. Στα Α. της η νησίδα Σπιναλόγκα συνδέεται με τον κύριο όγκο της Κρήτης μέσω ισθμού στο ΝΔ. της άκρο. Τα λιγοστά ερείπια της αρχαίας πόλης διασώζονται στην περιοχή της Αλυκής, τα περισσότερα μέσα στη θάλασσα.
Ο Όμηρος την αναφέρει στην Ιλιάδα ως σημαντική περιοχή εξ΄ αιτίας των ορυχείων ακονόπετρας, υλικού με το οποίο οι αρχαίοι Έλληνες ακόνιζαν λεπίδες, μαχαίρια και άλλα κοφτερά εργαλεία. Ήταν επίσης γνωστή για την παραγωγή και το εμπόριο πορφύρας με αποτέλεσμα το λιμάνι της να μνημονεύεται από τους σημαντικότερους αρχαίους συγγραφείς.

Το διοικητικό σύστημα της Ολούντος ήταν η ευνομία, ένα είδος δημοκρατίας. Στην Ολούντα λατρευόταν ο Ταλλαίος Δίας, ο Απόλλωνας και η Βριτόμαρτις με ναό αφιερωμένο σ΄ αυτήν.

Σύμφωνα με τον Παυσανία, η πόλη ήταν γνωστή για το ξύλινο άγαλμα της Αρτέμιδος Βριτομάρτεως που αφιέρωσε ο Δαίδαλος. Επιγραφή που βρέθηκε στην περιοχή και βρίσκεται στο μουσείο του Λούβρου αναγράφει κείμενο συνθήκης της πόλης με άλλες πόλεις της Κρήτης και αναφέρει την ύπαρξη ναού του Ασκληπιού.


Ο ιστορικός Νίκος Σβορώνος αναφέρει ότι είχε δικά της νομίσματα, καταγράφει μάλιστα 11 διαφορετικούς τύπους. Στα περισσότερα από αυτά παριστάνεται στη μία πλευρά η Άρτεμις Βριτόμαρτις, ενώ στην άλλη ο Ζευς αετοφόρος ή δελφίνι ή άστρο. Η πόλη συνέχισε να ακμάζει και την πρώτη Βυζαντινή περίοδο με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Βασιλική εκκλησία με το θαυμάσιο μωσαϊκό της που έχει διασωθεί καθώς και τη Βασιλική στο νησί της Κολοκύθας με τα εξαίσια λευκά μάρμαρά της.



Τα πρώτα ευρήματα της Ολούντας εντοπίστηκαν, από τις γαλλικές ναυτικές δυνάμεις που είχαν εγκατασταθεί στην περιοχή, το 1897-1898 στη θέση Πόρος και ήταν ένα ψηφιδωτό δάπεδο. Το 1937 με 1938 η Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή έκανε ανασκαφικές έρευνες με σκοπό τον εντοπισμό των ορίων της αρχαίων πόλεων Ολούντος και Λατούς και από το μέλος της σχολής Henri van Effenterre πραγματοποιήθηκε πρόχειρη ανασκαφή βασιλικής εκκλησίας.

Το 1955 έγινε δημοσίευση από τον Αναστάσιο Ορλάνδο για το σωζόμενο τμήμα του ψηφιδωτού του κεντρικού κλίτους χωρίς να προβεί σε συστηματική ανασκαφή, η οποία τελικά πραγματοποιήθηκε το 1960 από τον ίδιο και τον επιμελητή Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Κρήτης Μύρωνα Μιχαηλίδη και έφερε στην επιφάνεια τρίκλιτη βασιλική με νάρθηκα, το κεντρικό κλίτος της οποίας κάλυπτε ψηφιδωτό προερχόμενο ίσως από παλαιότερο ναό στην ίδια θέση, με γεωμετρικά θέματα, δελφίνια, ψάρια και πτηνά.


Η βασιλική που αποκαλύφθηκε είναι τρίκλιτη με ημικυκλική κόγχη στα Α. και τραπεζιόσχημο, σχεδόν ισοπλατή με τον κυρίως ναό νάρθηκα στα Δ. Τα κλίτη διέκριναν μεταξύ τους κιονοστοιχίες. Κτιστά θρανία εντοπίστηκαν σε τμήματα της εσωτερικής παρειάς των μακρών τοίχων. Το δάπεδο του κεντρικού κλίτους κάλυπτε ψηφιδωτό, των πλαγίων λίθινες πλάκες με ακανόνιστο περίγραμμα. Με εξαίρεση τρία διάχωρα, στα οποία απεικονίζονται δελφίνια περιβαλλόμενα από ψάρια ή πτηνά, η υπόλοιπη σύνθεση του ψηφιδωτού συνίσταται σε γεωμετρικά θέματα και σχηματοποιημένο φυτικό διάκοσμο.

Σε αυτό περιλαμβάνονται τέσσερις επιγραφές, στις οποίες μνημονεύονται: ο Επιφάνιος (του οποίου δεν δηλώνεται η ιδιότητα), τρεις κτήτορες (Ηλιόδωρος, Θεόδουλος, Αντώνιος) και το ποσό της χορηγίας τους (ένα σιμίσιον έκατος). Ο Αναστάσιος Ορλάνδος θεώρησε πιθανό το σωζόμενο επιδαπέδιο ψηφιδωτό να προέρχεται από αρχαιότερο ναό κτισμένο στην ίδια θέση, καθώς αφ’ ενός κατασκευάστηκε με διαφορετικό άξονα από εκείνον του κεντρικού κλίτους το οποίο κοσμεί, αφ’ ετέρου έχει μικρότερο πλάτος από αυτό.



Ήλθαν ακόμη στην επιφάνεια αρχιτεκτονικά μέλη (θωράκια και τμήματα αυτών, ημικιονίσκος παραθύρου, τμήματα κιονοκράνων, κοσμήτης, βάση περιρραντηρίου, θραύσματα λεκάνης αγιασμού, τράπεζας μαρτύρων ή αγαπών και χείλους Τραπέζης, τμήματα πήλινων κεράμων) και τμήματα δύο επιγραφών, ελληνιστικών και ρωμαϊκών αντιστοίχως χρόνων.


Εκτός των ανωτέρω, οι ανασκαφές αποκάλυψαν στα ΝΔ. της βασιλικής θεμέλια κτηρίου άγνωστης χρήσης και στα Β. τοίχο παράλληλο με το βόρειο τοίχο του ναού.

Πηγές:
 Εγκυκλοπαίδεια Νέα Δομή. Αθήνα: Τεγόπουλος - Μανιατέας. 1996. σελ. 211, τομ. 25.
 «ως3 Μηνιαίο Περιοδικό Πολιτισμού». www.os3.gr. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 27 Ιανουαρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 22 Απριλίου 2017.
 "Δαιδάλου δὲ τῶν ἔργων δύο μὲν ταῦτά ἐστιν ἐν Βοιωτοῖς, Ἡρακλῆς τε ἐν Θήβαις καὶ παρὰ Λεβαδεῦσιν ὁ Τροφώνιος, τοσαῦτα δὲ ἕτερα ξόανα ἐν Κρήτῃ, Βριτόμαρτις ἐν Ὀλοῦντι καὶ Ἀθηνᾶ παρὰ Κνωσσίοις: παρὰ τούτοις δὲ καὶ ὁ τῆς Ἀριάδνης χορός, οὗ καὶ Ὅμηρος ἐν Ἰλιάδι μνήμην ἐποιήσατο, ἐπειργασμένος ἐστὶν ἐπὶ λευκοῦ λίθου. καὶ Δηλίοις Ἀφροδίτης ἐστὶν οὐ μέγα ξόανον, λελυμασμένον τὴν δεξιὰν χεῖρα ὑπὸ τοῦ χρόνου: κάτεισι δὲ ἀντὶ ποδῶν ἐς τετράγωνον σχῆμα." - Παυσανίας, "Βοιωτικά", 40.3
 technologies, xTek - exceptional. «Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία -». ww2.archetai.gr (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Απριλίου 2017.[νεκρός σύνδεσμος]
 Σταύρος Ι. Αρβανιτόπουλος. «Η εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία».[νεκρός σύνδεσμος]
Βιβλιογραφία
Α.Κ. Ορλάνδος, Κρήτη. Ολούς (Ελούντα), Έργον 1955, 113-114
Α.Κ. Ορλάνδος, Εξερεύνησις της βασιλικής του Ολούντος, ΠΑΕ, 1955, 336-337, πίν. 134-136
Α.Κ. Ορλάνδος, Κρήτη. Ολούς Σητείας (Πόρος), Έργον 1960, 213
Α.Κ. Ορλάνδος, Εξερεύνησις της βασιλικής Ολούντος, ΠΑΕ, 1960, 308-316, πίν. 245-250
P. Lemerle, Chronique des fouilles et découvertes archéologiques en Grèce en 1938, BCH 62, 1938, 482
Ν. Πλάτων, Αι ξυλόστεγοι παλαιοχριστιανικαί βασιλικαί της Κρήτης, στο: Στ. Κυριακίδης, Α. Ξυγγόπουλος, Π. Ζέπος, Πεπραγμένα του Θ’ Διεθνούς Βυζαντινολογικού Συνεδρίου (Θεσσαλονίκη, 12-19 Απριλίου 1953), Α’ (Αθήναι 1955), 420
Chronique des fouilles et découvertes archéologiques en Grèce en 1955, BCH 80, 1956, 357-358
Ι. Βολανάκης, Τα παλαιοχριστιανικά μνημεία της Κρήτης, Κρητικά Χρονικά ΚΖ’, 1987, 260
Μ.Ε. Πατεράκης, Η παλαιοχριστιανική βασιλική της Ελούντας, 5ος μ.Χ. αιώνας, Αμάλθεια, 21/82-85, 1990, 130-141

Πηγή Φωτογραφιών και από το : Αρχαία Ολούς - Ταξιδιωτικός Οδηγός Κρήτης cretanbeaches.com


Επισκεφτείτε την ιστοσελίδα μας http://www.tapantareinews.gr, για περισσότερη ενημέρωση. Εγγραφείτε - SUBSCRIBE: http://bit.ly/2lX5gsJ Website —►http://bit.ly/2lXX2k7 SOCIAL - Follow us...: Facebook...► http://bit.ly/2kjlkot    







Δημοσίευση σχολίου

Αφήστε το σχόλιό σας ή κάνετε την αρχή σε μία συζήτηση

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.

Δημοφιλείς κατηγορίες

...
Οι πιο δημοφιλείς κατηγορίες του blog μας

Whatsapp Button works on Mobile Device only