Τετάρτη, 18 Μαρτίου 2020

Αν θα μπορούσαμε να τοποθετήσουμε χρονολογικά την ελληνική γλώσσα, θα μεταφερόμασταν αρκετές χιλιάδες χρόνια πίσω, γύρω στο 3.000 π.Χ και θα φτάναμε έως το σήμερα.

Αν θα μπορούσαμε να τοποθετήσουμε χρονολογικά την ελληνική γλώσσα, θα μεταφερόμασταν αρκετές χιλιάδες χρόνια πίσω, γύρω στο 3.000 π.Χ  και θα φτάναμε έως το σήμερα.
ελληνική γλώσσα
Από τότε, λοιπόν, η ίδια γλώσσα συνεχίζει να υπάρχει παρ’ όλες τις όποιες αλλαγές που έχει υποστεί –σε γραπτό και προφορικό λόγο- ανά τους αιώνες. Ακλόνητο τεκμήριο για το παραπάνω, είναι εκφράσεις ή ακόμα και λέξεις, που χρησιμοποιούμε από τότε, είτε ακούσια, είτε έχοντας πλήρη συνείδηση της προέλευσής τους. Παρακάτω καταγράφονται  ελάχιστες από τις αρχαίες εκφράσεις που χρησιμοποιούμε στον καθημερινό μας λόγο, και είτε δεν γνωρίζουμε ακριβώς τη σημασία τους, είτε τις χρησιμοποιούμε λανθασμένα, είτε κρύβουν κάποια ιστορία από πίσω.
Ελληνικά κεφαλαία γράμματα
  • μηδένα προ τοῦ τέλους μακάριζε: «Μην θεωρείς κάποιον καλότυχο πριν από το τέλος του». Ο Σόλων με την παραπάνω ρήση απευθύνθηκε στον βασιλιά της Λυδίας (αρχαία ελληνική πόλη, γεωγραφικά επεκτεινόμενη στον χώρο της Μ. Ασίας) Κροίσο, όταν ο τελευταίος σε συνάντηση που είχαν μεταξύ τους μακάριζε και επαινούσε την τύχη του. Ο Σόλων αρνούμενος να υποδείξει τον Κροίσο ως τον πιο καλότυχο άντρα, υποστηρίζει, ότι επειδή η τύχη είναι ευμετάβλητη και κανείς δεν ξέρει πώς έρχονται τα πράγματα στο τέλος, δεν θα πρέπει να κρίνεται κάποιος για τη ζωή και την τύχη του, μέχρι αυτή να ολοκληρωθεί. Ο Κροίσος, ήταν όντως πάρα πολύ ισχυρός βασιλιά και ιδιαίτερα ξακουστός για τα πλούτη του, ωστόσο έχασε τον γιο του στο κυνήγι και ο ίδιος αιχμαλωτίστηκε από τον Πέρση βασιλιά Κύρο. Λίγο πριν εκτελεστεί, ενθυμούμενος τα λόγια του νομοθέτη αναφώνησε «Σόλων! Σόλων! Σόλων!». Όταν ρωτήθηκε από τον Κύρο για αυτή του τη φράση, εκείνος του αφηγήθηκε την παραπάνω συνάντηση. Σύμφωνα με την ιστορία, ο  Κύρος του χάρισε τη ζωή και τον έκανε σύμβουλό του.
Αρχαίες ελληνικές εκφράσεις
«Ο Κροίσος στην πυρά», αττικός αμφορέας 5ου αι. π.Χ.
  • ἄχθος ἀρούρης: Ο Όμηρος βάζοντας τον Αχιλλέα να πει αυτή τη φράση προς τη μητέρα του, ψυχογραφεί τον ήρωα και αναδεικνύει το ηρωικό ιδεώδες. Μια φυσιογνωμία με το κύρος του Αχιλλέα, δεν θα μπορούσε παρά να αισθάνεται βάρος της γης και άντρας άχρηστος, ύστερα από παρατεταμένη απραγία και αποχή από το πεδίο της μάχης. Ετυμολογικά η λέξη «ἄχθος» σημαίνει το βάρος και το επίθετο  «ἀρούρης», προέρχεται από το ουσιαστικό «ἄρουρα» που σημαίνει την καλλιεργήσιμη γη ή γη γενικότερα.
ελληνική γλώσσα
«Τα πάντα ρει, μηδέποτε κατά τ’αυτό μένειν» και «Πόλεμος πάντων μὲν πατήρ ἐστι, πάντων δὲ βασιλεύς, καὶ τοὺς μὲν θεοὺς ἔδειξε τοὺς δὲ ἀνθρώπους, τοὺς μὲν δούλους ἐποίησε τοὺς δὲ ἐλευθέρους”, μτφ: “Όλα αλλάζουν και τίποτα δεν μένει ίδιο» και «Ο πόλεμος είναι ο πατέρας όλων και ο βασιλιάς όλων, αυτός έκανε τους θεούς, τους άνθρωπους και άλλους τους έκανε ελεύθερους και άλλους δούλους», Ηράκλειτος ο Εφέσιος.
  • ἅμ’ ἔπος τε καὶ ἔργον ἐμήδετο κύδιμος Ἑρμῆς: Με τον λόγο και η πράξη ή εδώ και τώρα ή κατά τους Λατίνους «dictum factum». Την παραπάνω έκφραση τη συναντάμε συχνά ως  «ἅμ’ ἔπος ἅμ’ ἔργον», ενώ αποτελεί και σύνθημα του Μηχανικού Όπλου του Ελληνικού Στρατού, το οποίο είναι επιφορτισμένο με διάφορες αρμοδιότητες, μία εκ των οποίων και η εκτέλεση δύσκολων έργων, εξ’ ου και το δάνειο της παραπάνω έκφρασης.  Ωστόσο, η φράση προέρχεται από τον ύμνο του Όμηρου προς τον Ερμή:
[…]
ἢ ὅτε δινηθῶσιν ἀπ’ ὀφθαλμῶν ἀμαρυγαί,
ὣς ἅμ’ ἔπος τε καὶ ἔργον ἐμήδετο κύδιμος Ἑρμῆς.
πῆξε δ’ ἄρ’ ἐν μέτροισι ταμὼν δόνακας καλάμοιο
πειρήνας διὰ νῶτα διὰ ῥινοῖο χελώνης.
Αρχαίες ελληνικές εκφράσεις
«Οὒτοι συνέχθειν, ἀλλά συμφιλεῖν ἔφυν», μτφ: «Δεν γεννήθηκα για να μισώ, αλλά για να αγαπάω», Σοφοκλής στην Αντιγόνη
  • πράσινα άλογα ή πράσσειν άλ(λ)ογα: Μια έκφραση χιλιοειπωμένη, η οποία όμως διχάζει για το ποιος είναι ο σωστός και ποιος ο λάθος τρόπος έκφρασής της. Μερικοί υποστηρίζουν ότι προέρχεται από το ρήμα «πράττει» (<πράττω = κάνω) και το επίρρημα «άλογα» (=χωρίς λογική), ενώ μερικοί άλλοι, πιστεύουν, ότι η παραπάνω ερμηνεία δίνεται λανθασμένα και πως το σωστό είναι όντως «πράσινα άλογα». Στην τελευταία περίπτωση, αλλάζει και η ερμηνεία, καθώς δεν σημαίνει την παράλογη πράξη αλλά κάτι το ανέφικτο. Με παρεμφερή τρόπο, η έκφραση «πράσινα άλογα», εμφανίζεται στην Ιταλία  «cavalli verdi» και στη Ρουμανία. Επιπλέον, υπάρχει μια μικρή ιστορία σχετικά με την προέλευση της δοσμένη από τον λαογράφο Τάκη Νατσούλη: Στα χρόνια της βασιλείας του Γεωργίου Α’, πολλά άλογα από τους βασιλικούς στάβλους πάθαιναν ψώρα. Προκειμένου να αντιμετωπιστεί αυτό, ο βασιλικός κτηνίατρος έδωσε εντολή στους ιπποκόμους να τους χορηγήσουν μία πράσινη αλοιφή προκειμένου να την αλείψουν πάνω στις πληγές τους και να γιατρευτούν. Ως αποτέλεσμα τα ζώα γινόντουσαν πράσινα, ενώ πολλά από αυτά δεν θεραπευόντουσαν και ως εκ τούτου αναγκάζονταν είτε να τα χαρίσουν, είτε να τα πουλήσουν στους χωρικούς. Εκείνη την περίοδο, κάποιος Γιώργης Πρόκας, από τη Θήβα, προσπάθησε να πουλήσει και αυτός κάποια από τα πράσινα άλογα στους χωρικούς και οι τελευταίοι εντυπωσιασμένοι από το χρώμα τους, άρχισαν να υποπτεύονται ότι κάτι συμβαίνει. Ο Πρόκας προκειμένου να τους καθησυχάσει, υποστήριξε ότι πρόκειται για μια ειδική ράτσα από το εξωτερικό που μόνο εκείνος και ο βασιλιάς είχαν το δικαίωμα να εισάγουν. Οι χωρικοί ανακουφισμένοι τα αγόρασαν και όταν ύστερα από μέρες αντιλήφθηκαν τι είχε συμβεί, κάλεσαν την αστυνομία και συνέλαβε τον Πρόκα.
Αρχαίες ελληνικές εκφράσεις
«Μηδείς ἀγεωμέτρητος εἰσίτω μου την θύραν», στη σχολή Μαθηματικών του King’s College στο Λονδίνο, μτφ: «Κανένας που δεν γνωρίζει γεωμετρία (ή που δεν έχει αντίληψη της ένοιας του μέτρου ή που δεν μπορεί να έχει επαγωγικό και αναλυτικό τρόπο σκέψης) να μην εισέλθει», Πλάτων
  • ἄκρον ἄωτον: Η φράση αυτή αναφέρεται στο ανώτερο σημείο που μπορεί μια κατάσταση να φτάσει. Αποτελείται από τα ουσιαστικά άκρον και άωτον, με το τελευταίο να σημαίνει στην νέα ελληνική γλώσσα, το πιο εκλεκτό δείγμα ενός είδους.
  • παρασάγγας: Συνήθως απαντάται στην έκφραση «απέχω παρασάγγας», δηλώνοντας, μεταφορικά, την μεγάλη απόκλιση και διάσταση απόψεων, ιδεών κλπ. Προέρχεται από την περσική λέξη  ‘φαρσαγγ’, η οποία ύστερα από τον εξελληνισμό των αρχαίων, την μετέτρεψαν σε ‘παρασάγγης’. Πρόκειται για μια αρχαία μονάδα μέτρησης του μήκους, η οποία σύμφωνα με κάποιες πηγές ισούταν με περίπου 5.554 μέτρα και χρησιμοποιούταν για τη μέτρηση βασιλικών οδών

«Ἀνδρῶν γὰρ ἐπιφανῶν πᾶσα γῆ τάφος», μτφ: «Γιατί τάφος των επιφανών (ηρωικών) ανδρών είναι όλη η γη», Θουκιδίδης στον Επιτάφιο του Περικλή
  • μέτρον ἄριστον: Πολλοί είναι εκείνοι που κάνουν σωστή χρήση του αποφθέγματος χρησιμοποιώντας το όπως φαίνεται προηγουμένως, αλλά πολλοί είναι, επίσης, εκείνοι όπου το χρησιμοποιούν λανθασμένα προσθέτοντας το «παν» στην αρχή της φράσης. Ο Ρόδιος φιλόσοφος, ποιητής και τύραννος Κλεόβουλος –και ένας εκ των επτά σοφών της αρχαιότητας- με την παραπάνω φράση, δήλωνε τη σημασία του μέτρου σε κάθε έκφανση της ζωής. Προφανώς, με την προσθήκη του ουσιαστικοποιημένου ουδετέρου του επιθέτου «πας», το νόημα της φράσης αλλάζει και, πλέον, κανείς θα μπορούσε να το ερμηνεύσει ως «κάθε μέτρο είναι καλό», μια σημασία εντελώς διαφορετική από αυτή του Κλεοβούλου.
  • ἔκαστος ἐφ’ ῷ ἐτάχθη: Στην προκειμένη έκφραση, το σύνηθες λάθος είναι η αντικατάσταση του επιθέτου «ἔκαστος» , με το «καθ’ εἰς», μετατρέποντας την φράση του Ηροδότου σε «καθ’ εἰς  ἐφ’ ῷ ἐτάχθη». Σε κάθε περίπτωση το σωστό είναι «ἔκαστος ἐφ’ ῷ ἐτάχθη», και χρησιμοποιείται για να δηλώσουμε την ενασχόληση κάποιου με αυτό το οποίο έχει σπουδάσει, για το οποίο μπορεί να έχει άποψη μέσω της σπουδής του.
Η ελληνική γλώσσα παραμένει ζωντανή ανά τους αιώνες με ακράδαντα παραδείγματα και στοιχεία, εκ των οποίων είναι  και η  πληθώρα λέξεων και εκφράσεων που καθημερινά είτε συναντάμε, είτε χρησιμοποιούμε.
Μερικές, επιπλέον, είναι οι: «πάταξον μέν, ἄκουσον δε», «μηδέν ἄγαν», «γνῶθι σαὐτόν», «οὐκ ἐν τῷ πολλῷ τὸ εὖ, ἀλλ᾿ ἐν τῷ εὖ τὸ πολύ», «εὖ ἀγωνίζεσθαι», «ἐξ ἀπαλών όνύχων», «κομίζω γλαύκα εἰς Ἀθῆνας», «κρίνει ἐξ ἰδίων τά ἀλλότρια», «ἐκ των ὧν οὑκ ἄνευ» και πάρα πολλές άλλες.
Η ελληνική γλώσσα είναι σπουδαία, όχι μόνο για την  πληθώρα των λέξεων, αλλά κυρίως για την  ακρίβεια με την οποία μπορεί να αποδώσει το νόημα και την ιδέα μια λέξης. Αυτό που ξεχνάμε ή παρανοούμε είναι, ότι πρόκειται για μια γλώσσα η οποία είναι ζωντανή, δεν ανήκει σε κάποια περασμένη εποχή που πλέον δεν γίνεται χρήση της. Μπορεί να άλλαξε μορφές ανά τους αιώνες, να καταργήσαμε, στον γραπτό λόγο, τα πνεύματα και την περισπωμένη, να αφαιρέσαμε τη δοτική πτώση ή να αντικαταστήσαμε κάποιες λέξεις με κάποιες άλλες, αλλά παραμένει η ίδια γλώσσα που χρησιμοποιούσε ο Όμηρος για τη δημιουργία των πρώτων λογοτεχνημάτων, των πρώτων ηρωικών προτύπων και των πρώτων ηθικών θεμελίων του δυτικού κόσμου.
ΠΗΓΗ www.maxmag.gr


40 εκφράσεις της Αρχαίας Ελληνικής στη Νέα Ελληνική γλώσσα.

Στον καθημερινό λόγο, προφορικό και γραπτό, χρησιμοποιούμε συχνά εκφράσεις προερχόμενες από την αρχαία Ελληνική και την κοινή Ελληνιστική, τη γλώσσα της Αγίας Γραφής.

Καθώς είναι διάσπαρτες, σπαράγματα ,δίνουν στο λόγο σφρίγος και ζωντάνια, ενώ η άγνοιά τους δημιουργεί μερικές φορές αμηχανία.

Με αυτές ερχόμαστε σ΄ επαφή με παλαιότερες μορφές της γλώσσας μας, σε μικρή ηλικία με φυσικό και αβίαστο τρόπο έτσι ώστε η γνώση της σημασίας , της χρήσης και προέλευσής τους να αποτελεί ένα καλό πνευματικό και γλωσσικό εφόδιο για το μαθητή.

– Αιδώς Αργείοι : Ντροπή σας, δεν ντρέπεστε καθόλου;
Όλα όσα είπατε στην αγόρευσή σας ήταν ψέματα. Γιατί τόση υποκρισία;
Αιδώς Αργείοι.
Φράση που φώναξε ο Στέντορας στην προσπάθειά του να παρακινήσει τους Αργείους να δείξουν θάρρος στον αγώνα εναντίον των Τρώων, μετά την αποχώρηση του Αχιλλέα από τη μάχη.
Ιλιάδα,Ε,787

– Αντίπαλον δέος: Αντίπαλος, αντίπαλη παράταξη. Ισορροπία προερχόμενη από το φόβο των δυο αντιπάλων.
Τώρα που κατέρρευσε η Σοβιετική Ένωση και χάθηκε το αντίπαλο δέος η Αμερική συμπεριφέρεται αλαζονικά.
Η φράση χρησιμοποιείται κυρίως από το Θουκυδίδη, Γ,11

– Από μηχανής θεός: Απροσδόκητη βοήθεια από άνθρωπο ή κάποιο γεγονός που εμφανίζεται απροσδόκητα και βγάζει από τη δύσκολη θέση δίνει λύση στο πρόβλημα.
Βρισκόταν σε απελπιστική οικονομική κατάσταση, αλλά το λαχείο που κέρδισε ήρθε σαν από μηχανής θεός και τον έβγαλε από τη δύσκολη θέση.
Η φράση προέρχεται από το θεατρικό τέχνασμα στην αρχαία Ελλάδα, κατά το οποίο οι τραγικοί ποιητές εμφάνιζαν στη σκηνή πάνω σ΄ ένα είδος γερανού ένα θεό που έδινε λύση στην αδιέξοδη πλοκή του έργου.

– Αρχή άνδρα δείκνυσι: Η εξουσία αποκαλύπτει τις δυνατότητες του ανθρώπου δείχνει τις ικανότητες και το χαρακτήρα του.
Τώρα που είναι στην αντιπολίτευση κατηγορεί το δήμαρχο για ανικανότητα. Να δούμε τι θα κάνει όταν εκλεγεί αυτός αρχή άνδρα δείκνυσι.
Η φράση αποδίδεται στο Βίαντα, αρχαίο Έλληνα σοφό, παρόμοια άποψη εκφράζεται στην Αντιγόνη του Σοφοκλή.
Σοφοκλή Αντιγόνη,62

– Ασκοί του Αιόλου: Λέγετε, όταν εμφανίζονται πολλά κακά, σύμφορες.
Αν η γειτονική χώρα εξαπολύσει επίθεση εναντίον μας θα γίνει μεγάλο κακό, θα ανοίξουν οι ασκοί του Αιόλου.
Η φράση είναι από την Οδύσσεια. Οι σύντροφοι του Οδυσσέα από περιέργεια άνοιξαν ένα ασκί δοσμένο από τον Αίολο στον Οδυσσέα και αμέσως πετάχτηκαν οι άνεμοι και καθώς ήταν απομάκρυναν το καράβι τους από την πατρίδα και του έφερε στον νησί των Λαιστρυγόνων.
Οδύσσεια, κ, 1-56

– Άχθος αρούρης: Βάρος της γης άχρηστος άνθρωπος που δεν προσφέρει τίποτε.
Συνέχεια ζητά δανεικά για να εξασφαλίσει τα απαραίτητα κατάντησε άχθος αρούρης.
Ο Αχιλλέας στο διάλογό με τη μητέρα του αναφέρει ότι αισθάνεται άχθος αρούρης (βάρος της γης) μετά από μεγάλο διάστημα απραξίας και αποχής από τη μάχη.
Ιλιάδα,Σ,104

– Αχίλλειος πτέρνα: Το αδύνατο σημείο
Είναι σοβαρός και μετρημένος άνθρωπος, αλλά στο ποδόσφαιρο παθιάζεται και συμπεριφέρεται απρεπώς η αγάπη του για την ομάδα αποτελεί και την αχίλλειο πτέρνα του.
Η φράση προέρχεται από το μύθο του Αχιλλέα, κατά τον οποίο η μητέρα του Θέτις, όταν τον βάφτισε στο αθάνατο νερό, τον κράτησε από τη φτέρνα με αποτέλεσμα το σημείο εκείνο να μη βραχεί και να μείνει το μόνο απροστάτευτο. Μόνο στη φτέρνα μπορούσε να πληγωθεί.

– Βίος αβίωτος: Ζωή ανυπόφορη.
Τον απείλησε ότι θα του κάνει το βίο αβίωτο.
Η φράση αποδίδεται στο Χίλωνα, ένα από τους εφτά σοφούς της αρχαιότητας.

– Γαία πυρί μειχθήτω: Ας καταστραφούν όλα, ας γίνουν όλα τα πάνω κάτω.
Εμείς να πετύχουμε το στόχο μας και γαία πυρί μειχθήτω.
Η φράση αποδίδεται σε αρχαίο Έλληνα ποιητή.

– Γερανοί του Ιβύκου: απροσδόκητη αποκάλυψη του ενόχου.
Ο δράστης του εγκλήματος παρέμεινε για αρκετό διάστημα άγνωστος, έως ότου ήρθαν οι γερανοί του Ιβύκου, η κατάθεση του τελευταίου μάρτυρα αποκάλυψε τον ένοχο.
Γύρω στα 550 π. Χ. ληστές επιτέθηκαν και τραυμάτισαν θανάσιμα τον ποιητή Ίβυκο. Τη στιγμή εκείνη πέρασαν από πάνω του ένα κοπάδι γερανοί (πουλιά) και τους παρακάλεσε να εκδικηθούν το θάνατό του. Λίγο αργότερα σ΄ ένα ανοικτό θέατρο της Κορίνθου κατά την παράσταση εμφανίστηκαν οι γερανοί και ένας θεατής ακούστηκε να λέει πανικόβλητος:
Οι γερανοί του Ιβύκου: Οι εκδικητές .Έτσι οι θεατές κατάλαβαν ότι αυτός ήταν ο ένοχος.

– Γη και ύδωρ: Σύμβολα υποταγής ,πλήρης υποχώρηση.
Οι αντίπαλοι μας αντιστάθηκαν για λίγο, στο τέλος όμως παραδόθηκαν και μας έδωσαν γην και ύδωρ. Η φράση προέρχεται από τον Ηρόδοτο, κατά τον οποίο οι Πέρσες απεσταλμένοι ζήτησαν από τους Σπαρτιάτες γήν και ύδωρ ως σύμβολο υποταγής σ΄ αυτούς.
Ηροδότου Ιστορία ,V,17-18

– Γόρδιος δεσμός: Δύσκολο πρόβλημα, άλυτο πρόβλημα.
Η υπόθεση ήταν τόσο μπερδεμένη που αποτελούσε γόρδιο δεσμό για τους δικαστές.
Η φράση λέγεται για δύσκολη κατάσταση σαν και αυτή που αντιμετώπισε ο Μέγας Αλέξανδρος, όταν προσπάθησε να λύσει ένα μπερδεμένο κόμπο, το «γόρδιο δεσμό», που σύμφωνα με τον χρησμό όποιος τον έλυνε θα γινόταν κυρίαρχος της Ασίας.
Αρριανού ,11,3

– Δαμόκλειος σπάθη: Απειλητικό πράγμα, απειλή.
Το ένταλμα που εκδόθηκε κρεμόταν ως δαμόκλειος σπάθη πάνω από το κεφάλι του.
Η φράση προέρχεται από το επεισόδιο του Δαμοκλή, ενός αυλικού κόλακα του τυράννου των Συρακουσών Διονυσίου, ο οποίος θέλοντας να δείξει στο Δαμοκλή πόσο επικίνδυνο ήταν το αξίωμα του τυράννου τον έβαλε να καθίσει στο θρόνο του, ενώ από πάνω του κρεμόταν από μια αλογότριχα ένα μεγάλο σπαθί.

– Διέβην τον Ρουβίκωνα: πήρα μια παράτολμη απόφαση.
Ο στρατηγός βρισκόταν σε δίλημμα τι να κάνει , στο τέλος όμως διέβη τον Ρουβίκωνα και εξαπόλυσε σφοδρή επίθεση εναντίον των εχθρών.
Η φράση αναφέρεται στον Ιούλιο Καίσαρα που το 49 π.Χ. πήρε την παράτολμη, απόφαση να κηρύξει τον εμφύλιο πόλεμο στην Ιταλία και γι΄ αυτό πέρασε με το στρατό του τον ποταμό Ρουβίκωνα ,κατευθυνόμενος προς την Ρώμη.
Ηροδότου Ιστορία,V,17-18

– Δούρειος Ίππος: Προσφορά επικίνδυνη. Ό,τι φαίνεται σαν δώρο ,ενώ στην πραγματικότητα είναι επικίνδυνο, δόλιος και επικίνδυνος. Η πρόταση για συμφωνία που διατυπώνουν οι αντίπαλοι για να δείξουν τις καλές τους προθέσεις αποτελεί δούρειο ίππο, γιατί έτσι θέλουν να εξυπηρετήσουν μόνο τα συμφέροντά τους.Η φράση είναι παρμένη από τον Όμηρο. Οι Έλληνες χάρισαν στους Τρώες ένα ξύλινο άλογο ως αφιέρωμα στους Θεούς ,ενώ μέσα βρισκόταν ο Οδυσσέας με τους συντρόφους τους και πρώτοι άρχισαν την καταστροφή της Τροίας.
Οδύσσεια, λ,529

– Δρακόντεια μέτρα: αυστηρά μέτρα, σκληρά μέτρα.
Η αστυνομία πήρε δρακόντεια μέτρα για να αποτρέψει βίαια επεισόδια στο κέντρο της πόλης.
Η φράση προέρχεται από τον Δράκοντα, αρχαίο νομοθέτη της Αθήνας που ήταν γνωστός για τους αυστηρούς και σκληρούς νόμους που επέβαλε τον 7ο αιώνα π.Χ.

– Εξ απαλών ονύχων: από μικρό παιδί, από νηπιακή ηλικία.
Είμαστε πολύ φίλοι και γνωριζόμαστε εξ απαλών ονύχων.
Η φράση χρησιμοποιείται για να δηλώσει τη νηπιακή ηλικία κατά την οποία ο άνθρωπος μαλακά νύχια.

– Έξεστιν Κλαζομενίοις ασχημονείν: Επιτρέπεται στους Κλαζομενίους να φέρονται με απρέπεια.
Η φράση χρησιμοποιείται υποτιμητικά για όσους συμπεριφέρονται με απρέπεια και δηλώνει ότι η απρέπεια είναι δικό τους γνώρισμα.
Την φράση είπαν οι Έφοροι της Σπάρτης για τους Κλαζομένιους, κατοίκους των Κλαζομενών, πόλης της αρχαίας Ιωνίας, όταν οι αντιπρόσωποί τους λέρωσαν τους θρόνους τους στη γερουσία.
Αιλιανού Ποικίλαι Ιστορίαι,2,15

– Έπεα πτερόεντα: Λόγια του αέρα.
Θέλω αποδείξεις γι΄ αυτό το ζήτημα, γιατί όσα λες είναι «έπεα πτερόεντα» και δεν με πείθεις.
Ποιητική Ομηρική έκφραση βασισμένη στην αντίληψη ότι τα λόγια, όταν βγαίνουν από το στόμα μας τα παίρνει ο αέρας και πετούν.
Ιλιάδα,Α,201

– Επί ξυρού ακμής: στην κόψη του ξυραφιού, σε πολύ κρίσιμη κατάσταση, σε κρίσιμο σημείο.
Η κατάσταση είναι πολύ δύσκολη, είναι επί ξυρού ακμής και πρέπει να πάρουμε ορθές και ταχύτατες αποφάσεις.
Ομηρική φράση, ειπώθηκε από το Νέστορα στο Διομήδη στην προσπάθειά του να τον ξεσηκώσει για πόλεμο εναντίον των Τρώων.
Ιλιάδα,Κ,173

– Εκατόμβη: Τεράστια θυσία πολλά θύματα.
Στη διάρκεια του β΄ παγκοσμίου πολέμου υπήρξαν Εκατόμβες, πράγμα που δεν πρέπει να ξεχάσει η ανθρωπότητα.
Εκατόμβη στην αρχαία Ελλάδα ονόμαζαν την θυσία, προσφορά προς τους θεούς από εκατό βόδια.

Υπάρχει πολλές φορές στον Όμηρο. Ιλιάδα , Α,65

– Ες αύριον τα σπουδαία: Αύριο θα ασχοληθούμε με τα σοβαρά.
Έλα τώρα ας διασκεδάσουμε σήμερα, έχουμε καιρό γι΄ αυτά. Ες αύριο τα σπουδαία .
Τη φράση είπε ο Θηβαίος Αρχίας, όταν πήρε το γράμμα που τον προειδοποιούσε ότι κινδυνεύει από τον Πελοπίδα.
Πλουτάρχου Πελοπ.,10

– Η ταν ή επί τας: Η να την φέρεις νικητής ή να σε φέρουν πάνω της νεκρό, ή θα καταφέρουμε ή θα αποτύχουμε, ό,τι θέλει ας γίνει.
Ο αγώνας είναι δύσκολος αλλά πρέπει να αγωνιστούμε μέχρι τέλους , ή ταν ή επί τας.
Τη φράση έλεγαν οι Σπαρτιάτισσες μητέρες στα παιδιά τους, όταν τους έδιναν την ασπίδα για τον πόλεμο.
Πλουτάρχου Λακεδαιμ. Αποφθ.16

– Ήξεις αφήξεις: Λέγεται στην περίπτωση που κάποιος δεν έχει σταθερή άποψη, αλλά αλλάζει συνεχώς γνώμη.
Πρέπει να ξέρεις ότι και εσύ έχεις ευθύνη για την κακή κατάσταση που βρίσκεσαι, γιατί δεν πήρες μια σταθερή απόφαση, συνέχεια ήσουν «ήξεις αφήξεις».
Η φράση προέρχεται από το χρησμό του μαντείου των Δελφών « ήξεις αφήξεις ου θνήξεις εν πολέμω». Η θέση του κόμματος πριν ή μετά το αρνητικό μόριο ου, καθορίζει και τη σημασία του χρησμού.

– Κέρβερος : Σκληρός, ανυποχώρητος.
Παρά τα παρακάλια μιας ο φύλακας δεν μας άφησε να περάσουμε. Ήταν αληθινός Κέρβερος.
Από το όνομα του τέρατος που φύλαγε τον Άδη και δεν άφηνε κανένα να μπει μέσα.

– Η κεφαλή της Μέδουσας: Λέγεται για ό,τι είναι αποκρουστικό, για ό,τι δεν αντέχει να το βλέπει κανείς.
Το θέαμα ήταν αποκρουστικό και ανυπόφορο, όπως η κεφαλή της Μέδουσας.
Η φράση προέρχεται από το μύθο της Μέδουσας που απολίθωνε όποιον την κοιτούσε
Ησίοδου Θεογονία, 1270

– Κέρας Αμαλθείας: Πλούτος, αφθονία

Παρόλο που ήταν τα χρόνια δύσκολα αυτός με την κληρονομιά που πήρε είχε το κέρας της Αμαλθείας.
Η φράση προέρχεται από το περιστατικό όπου η Αμαλθείας έτρεφε το μικρό δία με κέρατο κατσίκας γεμάτο γάλα και μέλι.

– Καυδιανά δίκρανα: Λέγεται στη φράση περνώ μέσα από τα καυδιανά δίκρανα αναγκάζομαι να υποστώ ταπεινώσεις.
Η φράση προέρχεται από την ταπεινωτική ήττα του ρωμαϊκού στρατού στο Καύδιο, στην Αππία οδό, όπου ο ρωμαϊκός στρατός υποχρεώθηκε να περάσει κάτω από ένα ζυγό σε σχήμα «Π» κατασκευασμένο από δόρατα (καυδιανά δίκρανα).

– Και συ τέκνον Βρούτε; Λέγεται για κάποιο άνθρωπο, που ξαφνικά στρέφεται εναντίον μας.
Τη φράση είπε ο Καίσαρας, όταν αναγνώρισε το βρούτο ανάμεσα στους δολοφόνους του.

– Κόπρος του Αυγείου: Μαζεμένες ατασθαλίες καταστάσεις που δύσκολα διορθώνονται.
Όταν έγινε έλεγχος από τον επόπτη αποκαλύφθηκαν πολλά σκάνδαλα και ο υπουργός έδωσε εντολή να καθαριστεί αμέσως η κόπρος του Αυγείου.
Η φράση προέρχεται από ένα άθλο του Ηρακλή, όταν καθάρισε την κοπριά από τους στάβλους του Αυγείου.

– Ιδού η Ρόδος ιδού και το πήδημα:  Λέγεται για όσους υπερηφανεύονται και καυχώνται για ανεπιβεβαίωτα κατορθώματά τους και καλούνται να αποδείξουν ότι λένε την αλήθεια.
Αφού είσαι τόσο δυνατός απόδειξέ το, μη λες μόνο λόγια ιδού η Ρόδος ιδού και το πήδημα.
Η φράση προέρχεται από αισώπειο μύθο «Ανήρ Κομπαστής» σύμφωνα με τον οποίο κάποιος ισχυριζόταν ότι κάποτε στη Ρόδο έκανε ένα πολύ μεγάλο άλμα και του ζήτησαν να το επαναλάβει λέγοντά του την παραπάνω φράση.

Αισώπου Μύθοι, «Ανήρ Κομπαστής»

– Mηδένα προ του τέλους μακάριζε: Μην καλοτυχίζει κανένα, πριν να δεις το τέλος του.
Με αυτή τη φράση σχολίασε ο Σόλωνας τους θησαυρούς του Κροίσου, όταν ο τελευταίος τους έδειξε με υπερηφάνεια.
Ηροδότου Ι. 32. 7

– Κύκνειο άσμα: Η τελευταία πράξη το τελευταίο έργο η τελευταία ενέργεια κάποιου.
Με αυτή τη διδασκαλία, που αποτελεί το κύκνειο άσμα του, ο δάσκαλος αποσύρεται και συνταξιοδοτείται. Προέρχεται από το τελευταίο τραγούδι του κύκνου πριν το θάνατο του.
Πλάτωνος, Φαίδων 84,Ε

– Ιστός της Πηνελόπης: Λέγεται για έργο που δεν τελειώνει.
Χρόνια προσπαθούν να τελειώσουν τα έργα για την κατασκευή του λιμανιού και δεν το κατόρθωσαν ακόμη έχουν καταντήσει σαν τον ιστό της Πηνελόπης.
Η φράση είναι από τον Όμηρο όπου στην Οδύσσεια αναφέρεται πως η Πηνελόπη ύφαινε ένα ύφασμα την ημέρα και το ξήλωνε τη νύχτα θέλοντας να ξεγελάσει τους μνηστήρες θέλοντας να ξεγελάσει τους μνηστήρες μέχρι να γυρίσει ο Οδυσσέας από την Τροία.
Οδύσσεια, τ,149

– Κουτί της Πανδώρας: Συνδυασμένοι επιδρομή συμφορών η εμφάνιση πολλών κακών ταυτόχρονα.
Εκείνη τη χρονιά πολλές συμφορές χτύπησαν την πόλη, λες και άνοιξε το κουτί της Πανδώρας.
Η φράση προέρχεται από τη μυθολογία, κατά την οποία ο Δίας για να τιμωρήσει τους ανθρώπους έδωσε στην Πανδώρα σαν δώρο ένα κιβώτιο γεμάτο απ΄όλες τις συμφορές έτσι μόλις το άνοιξε βγήκαν έξω τα κακά, εκτός από την ελπίδα.

– Ο κύβος ερρίφθη : Η απόφαση πάρθηκε.

Ο Υπουργός υποσχέθηκε ότι το έργο θα προχωρήσει. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο κύβος ερρίφθη. Τη φάση είπε ο Καίσαρας όταν αποφάσισε να κηρύξει εμφύλιο πόλεμο.

– Κλίνη του Προκρούστη: Λέγεται στην περίπτωση που κάποιος θέλει να προσαρμόσει την πραγματικότητα σ΄ ένα αυθαίρετο σχήμα, ώστε να εξυπηρετήσει τα συμφέροντά του.
Η αντιπολίτευση κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι πέρασε τον εκλογικό νόμο από την κλίνη του Προκρούστη για να έχει ίδιο όφελος. Προέρχεται από τον μυθικό κακούργο Προκρούστη που έδενε τα θύματά του στο κρεβάτι του κι έπειτα τους έκοβε ή εξάρθρωνε τα πόδια, για να τους φέρει σε μήκος ίσο με το κρεβάτι.

– Μέμνησο των Αθηναίων : Μην ξεχάσεις να εκδικηθείς τους αντιπάλους σου.
Οι αντίπαλοι πρέπει να πληρώσουν τα κατά που μας έκαναν «μέμνησο των Αθηναίων».
Τη φράση έλεγε καθημερινά ένας υπηρέτης στο Δαρείο υπενθυμίζοντας του ότι έπρεπε να τιμωρήσει τους Αθηναίους, γιατί συμμετείχαν στην πυρπόληση των Σάρδεων.
Ηροδότου, V.105

– Μερίς του λέοντος: Το μεγαλύτερο μέρος το μεγαλύτερο κομμάτι.
Η μοιρασιά δεν ήταν δίκαιη, γιατί ο μεγαλύτερος αδελφός πήρε τη μερίδα του λέοντος και στους υπόλοιπους έμειναν ελάχιστα περιουσιακά στοιχεία.
Από το μύθο του Αισώπου «Λέων και αλώπηξ».

– Κομίζω γλαύκας εις Αθήνας: Λέω πράγματα πασίγνωστα, σαν να ήταν άγνωστα.
Κομίζεις γλαύκα εις Αθήνας λέγοντας μας ότι η παχυσαρκία βλάπτει την υγεία.
Η φράση λέγεται γιατί στην Αθήνα η γλαύκα, η κουκουβάγια, ήταν πασίγνωστη, σαν σύμβολο της Αθήνας και εικονιζόταν παντού, όπως στις στροφές των σπιτιών, στα νομίσματα κ.λ.π.
Αριστοφάνη, Όρνιθες, 301

“μετά βδελυγμίας”= με αηδία,με αποστροφή

(το) απευκταίον = δυσάρεστο,συμφορά

“εξ υπαρχής “= από την αρχή

“εξ απαλών ονύχων” = (μτφ).από μικρό παιδί,από νήπιο(Πβ.Ανθολ.Παλατ.V.128) και “επιφανειακά”

“αυτολεξεί”= με τις ίδιες ακριβώς λέξεις

“ασυζητητί”= αδιαμφισβήτητα, ανεπιφύλακτα

“ατιμωρητί”= χωρίς τιμωρία

“αρχαϊστί”= στην αρχαία ελληνική γλώσσα

Εξεμέτρησε το ζην = Πέθανε,τελείωσε η ζωή του.
Εξέστω Κλαζομενίοις ασχημονείν =Ας επιτραπεί στους Κλαζομένιους να ασχημονούν(όχι όμως σε εμάς).(Τη φράση αυτή την είπαν οι έφοροι της Σπάρτης ,όταν τους καταγγέλθηκε ότι οι απεσταλμένοι των Κλαζομενών{ Ιωνική πόλη}λέρωσαν τους θρόνους τους στη γερουσία με καπνιά).

Εξ ημισείας =Μισά μισά,από μισά ο καθένας.
Εξ ιδίων κρίνει τα αλλότρια = Λαμβάνοντας υπόψη τα δικά του κρίνει τα ξένα.Εξομοιώνει ξένα πράγματα με τη δική του κατάσταση.
Εξις δευτέρα φύσις = Η συνήθεια καταντά δεύτερη φύση(Πβ.Cic., Tusc.
Εξ οικείων τα βέλη = Οι επιθέσεις προέρχονται από οικεία πρόσωπα.
Εξ ολοκλήρου = ολοκληρωτικά.
Εξ ονόματος = εκ μέρους,ως εκπρόσωπος.
Εξ όνυχος τον λέοντα = Λέμε τη φράση ,όταν θέλουμε να τονίσουμε ότι από κάποια μικρή ένδειξη μπορεί να διαφανεί ο χαρακτήρας ενός ανθρώπου

Εξ ορισμού =δικαιωματικά,επίσημα.
Εξ ου =από όπου.
Εξ όψεως =από την όψη.
Εξ υπαρχής = από την αρχή.
Εξ υφαρπαγής = από κλοπή.
Εξ ύψους = από τον ουρανό.
Εξωθεν = Από έξω

μύριοι= δέκα χιλιάδες ΑΛΛΑ μυρίοι= αναρίθμητοιΚατ’ αρχήν= κυρίως, βασικά ΑΛΛΑ Κατ’ αρχάς= αρχικά

“Μεταξύ σφύρας και άκμονος” = ανάμεσα σε δύο εμπόδια,σε δύο κακά

“Εκ των ων ουκ άνευ(sine qua non)” = Αναφέρεται σε πράγμα,στοιχείο ή ιδιότητα,που είναι απαραίτητα ή αναντικατάστατα σε κάτι ή για κάτι

“Νήδυμος ύπνος” = βαθύτατος ύπνος.Πβ.Ομ.Οδ.υ.79.

“Πνέω τα λοίσθια “= ψυχορραγώ,βρίσκομαι στα πρόθυρα του θανάτου.

“Δρυός πεσούσης πας ανήρ ξυλεύεται” = Οταν κανείς δυστυχήσει όλοι κοιταζουν να επωφεληθούν από τη δυστυχία του.(Μενάνδρου Γν.Μονόστ.123.)

“Ερρέτω” = πήγαινε στο διάβολο, ας πάει κατά διαόλου

“de profundis”Λατιν.=εκ βαθέων , από τα βάθη της ψυχής μου

«Μηδέν ἂγαν»= τίποτε σε υπερβολικό βαθμό [Χίλων ή Σόλων ή Θαλής κλπ.- Θεογν.335]

“Επί τον τύπον των ήλων”= Λέγεται για ανθρώπους που είναι δύσπιστοι και θέλουν απτές αποδείξεις, για να πειστούν για κάτι.Π.χ. «Αυτός ,αν δε βάλει το χέρι του επί τον τύπον των ήλων ,δεν πιστεύει τίποτε απʼόσα του είπαμε»(Από την περίφημη φράση που είπε ο άπιστος Θωμάς ,όταν τον πλη-ροφόρησαν οι άλλοι μαθητές για την Ανάσταση του Χριστού.Πβ.Ιω.Κ.25).




“Ιδού η Ρόδος ιδού και το πήδημα “= λέγεται συνήθως σε εκείνους που καυχώνται για προγενέστερα ανεπιβεβαίωτα κατορθώματά τους και προκαλούνται τώρα να τα επαναλάβουν,για να αποδείξουν ότι δε λένε ψέματα [η φράση προέρχεται από τον αισώπειο μύθο «Ανήρ κομπαστής»]
“Εν τη ρύμη του λόγου “= στη ροή της κουβέντας

“Κομίζω γλαύκα ες Αθήνας ” = Μεταφ.Λέγεται γιʼαυτούς που μιλούν για πολύ γνωστά πράγματα ,σαν να ήταν εντελώς νέα και άγνωστα

“Από καθέδρας” = με ύφος αυθεντικό,δογματικό.Π.χ «ομιλεί από καθέδρας».(ομιλεί με ύφος μη επιδεχόμενο αντίρρηση)Λατινικά : ex cathedra.

“Αιδώς Αργείοι” =Ντροπή κύριοι!Δεν ντρέπεστε επιτέλους; “

« Γῆ πάντα τίκτει και πάλιν κομίζεται»= όλα από τη γη γεννιούνται και σ’αυτήν ξαναγυρνούν [Μενάνδρου Γνῶμαι Μονόστιχοι 89]

“Κύμβαλον αλαλάζον “ = μεταφ. λέγεται για άνθρωπο που απηχεί ξένες γνώμες άκριτα.Παύλ.ΑʼΚορινθ.ιγʼ.1.

“Εν ριπή οφθαλμού” = Μεταφ.Ακαριαία,ξαφνικά.(Φράση από την Κ.Διαθήκη Πβ.Παύλου ,Κορινθ.Α.ΙΕ.52).

“Κρανίου τόπος “ = Λέγεται για κάποιο μέρος ,όπoυ η ζωή σʼαυτό είναι πραγματική κόλαση.Ματθ.ΚΖ.33.Επίσης Ιω.ΙΘ.17.

“Μετά λόγου γνώσεως” = με πλήρη επίγνωση των πραγμάτων.

“Πύρρειος νίκη “= νίκη που συνεπάγεται όμως τεράστιες απώλειες.Νίκη που συνεπιφέρει και στον νικητή μεγάλη φθορά,έτσι ωστε να ισοδυναμεί με ήττα(Η φράση προήλθε από την αιματηρή νίκη του Πύρρου εναντίον των Ρωμαίων στην Ηράκλεια της Ιταλίας το 280 π.Χ

“Έπεα πτερόεντα” = Φτερωτά λόγια ,λόγια του αέρα. Π.χ « Δεν παίρνω ποτέ στα σοβαρά προφορικές υποσχέσεις .ʼΟλα αυτά για μένα είναι έπεα πτερόεντα»(

“Εστι δίκης οφθαλμός ος τα πανθʼορά” = Υπάρχει το μάτι της δικαιοσύνης που βλέπει τα πάντα,τίποτε δε μένει ατιμώρητο.

“Είπα και ελάλησα ,αμαρτίαν ουκ έχω “= Η φράση χρησιμοποιείται με την έννοια :εγώ ξεκαθάρισα από πριν τη θέση μου, προειδοποίησα για τη στάση μου-τώρα δεν έχω καμιά ευθύνη για ό,τι έγινε ή ό,τι θα γίνει.

“Ειρήσθω εν παρόδω” = ας ειπωθεί παρενθεντικά, παρεμπιπτόντως

“Αμ’έπος αμ’έργον” = το’πε και το’κανε.(Ηρόδοτος ΙΙΙ135 «αμα έπος τε και έργον εποίει» δηλ. μόλις ξεστόμιζε το λόγο ,έκανε και το έργο).

“Αβρόχοις ποσί”= με στεγνά πόδια.Μεταφ.=χωρίς κόπο,χωρίς ζημιά(ηθική ή υλική).Π.χ «Αντε τυχερέ ξέμπλεξες από αυτήν την ιστορία αβρόχοις ποσί». Προέλευση :Από τη γνωστή βιβλική ιστορία της διέλευσης των Εβραίων μέσα από την Ερυθρά θάλασσα,χωρίς να βραχούν τα πόδια τους.» Αι εξακόσιαι εκείναι χιλιάδες αι την Ερυθράν θάλασσαν αβρόχοις ποσί διαπεράσαι …»

[pilavakis]




Επισκεφτείτε την ιστοσελίδα μας http://www.tapantareinews.gr, για περισσότερη ενημέρωση. Εγγραφείτε - SUBSCRIBE: http://bit.ly/2lX5gsJ Website —►http://bit.ly/2lXX2k7 SOCIAL - Follow us...: Facebook...► http://bit.ly/2kjlkot    



Δημοσίευση σχολίου

Αφήστε το σχόλιό σας ή κάνετε την αρχή σε μία συζήτηση

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.

Δημοφιλείς κατηγορίες

...
Οι πιο δημοφιλείς κατηγορίες του blog μας

Whatsapp Button works on Mobile Device only