Κυριακή, 15 Μαρτίου 2020

Ο επώνυμος άρχων ήταν ο πρώτος από τους δέκα άρχοντες στην αρχαία Αθήνα


Άρχων άνευ αρχών
αρχή πολλών δεινών.
 Κλάψε αυτόν τον λαόν,
όταν είναι αυτός ηγεμών.


Ο επώνυμος άρχων ήταν πολιτικό αξίωμα στην αρχαία Αθήνα. Ήταν ένας από τους δέκα άρχοντες, και συγκεκριμένα ο πρώτος. Η διαδοχή των επώνυμων αρχόντων έχει σημαντική ιστορική σημασία, αφού από το όνομά του ονομαζόταν το έτος, ενώ ετίθετο πρώτο στην αρχή των νόμων, των συνθηκών και των δημόσιων επιγραφών. Στη Σπάρτη ανάλογη χρήση είχε ο πρώτος των πέντε εφόρων. Πριν τον θεσμό των αρχόντων που εκλέγονταν σε τακτικά χρονικά διαστήματα, οι άρχοντες ήταν ισόβιοι και κληρονομικοί και ακόμη πιο πριν την εξουσία είχαν οι Βασιλείς της Αρχαίας Αθήνας.
Ο κατάλογος των αρχόντων της Αθήνας έχει απασχολήσει αρκετούς συγγραφείς από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα. Για το σχηματισμό του έχουν χρησιμοποιηθεί σημαντικός αριθμός πηγών, παλαιότερη απο τις οποίες είναι το Πάριο χρονικό, το οποίο χρονολογείται στο 264 π.Χ.,[1] ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς μετά το 30 π.Χ.,[2] αλλά και πληθώρα άλλων πηγών. Στις μέχρι τώρα βιβλιογραφικές πηγές, θεωρούνται σημαντικές ο πίνακας του Γκίντσελ (Ginzel) (1911)[3] και αυτός του Καντού (Cadoux),[4] πίνακες που περιέχουν αναλυτική τεκμηρίωση και στους οποίους βασίζονται μετέπειτα εκδόσεις, στις οποίες έχουν συχνά περιληφθεί διορθώσεις από νέα δεδομένα που έχουν γίνει διαθέσιμα στους ερευνητές.[5]
Ανά τους αιώνες διετέλεσαν οι εξής επώνυμοι άρχοντες (ο κατάλογος δεν είναι πλήρης):
  • 681 π.Χ. Τλησίας
  • 671 π.Χ. Λεόστρατος
  • 669 π.Χ. Πεισίστρατος
  • 668 π.Χ. Αυτοσθένης
  • 664 π.Χ. Μιλτιάδης
  • 659 π.Χ. Μιλτιάδης
  • 644 π.Χ. Δροπίδης
  • 639 π.Χ. Δαμασίας
  • 621 π.Χ. Δράκων
  • 615 π.Χ. Ηνιοχίδης
  • 605 π.Χ. Αριστοκλής
  • 604 π.Χ. Κριτίας
  • 599 π.Χ. Μεγακλής
  • 595 π.Χ. Φιλόμβροτος
  • 594 π.Χ. Σόλων
  • 593 π.Χ. Δροπίδης
  • 592 π.Χ. Ευκράτης
  • 590 π.Χ. Σίμων
  • 588 π.Χ. Φίλιππος
  • 585 π.Χ. Δαμασίας Α΄
  • 582 π.Χ. Δαμασίας Β΄
  • 577 π.Χ. Αρχιστρατίδης
  • 570 π.Χ. Αριστομένης
  • 566 π.Χ. Ιπποκλείδης
  • 560 π.Χ. Κομίας
  • 559 π.Χ. Ηγίστρατος
  • 556 π.Χ. Ευθύδημος
  • 548 π.Χ. Ερξικλείδης
  • 533 π.Χ. Θερικλής
  • 527 π.Χ. Κλεισθένης
  • 524 π.Χ. Μιλτιάδης
  • 511 π.Χ. Αρπακτίδης[Pario 1]
  • 509 π.Χ. Λυσαγόρας[Pario 2]
  • 508 π.Χ. Ισαγόρας
  • 504 π.Χ. Ακεστορίδης
  • 500 π.Χ. Μύρος
  • 496 π.Χ. Ίππαρχος
  • 495 π.Χ. Φίλιππος
  • 494 π.Χ. Πυθόκριτος[Pario 3]
  • 493 π.Χ. Θεμιστοκλής
  • 492 π.Χ. Διόγνητος
  • 491 π.Χ. Υβριλίδης
  • 490 π.Χ. Φαίνιππος[Pario 4]
  • 489 π.Χ. Αριστείδης[Pario 5]
  • 498 π.Χ. Ανχίσης
  • 485 π.Χ. Φιλοκράτης[Pario 6]
  • 484 π.Χ. Λεόστρατος
  • 483 π.Χ. Νικόδημος
  • 482 π.Χ. Θεμιστοκλής
  • 480 π.Χ. Καλλιάδης[Pario 7]
  • 479 π.Χ. Ξάνθιππος[Pario 8]
  • 478 π.Χ. Τιμοσθένης[Pario 9]
  • 477 π.Χ. Αδείμαντος[Pario 10]
  • 476 π.Χ. Φαίδων
  • 475 π.Χ. Δρομοκλείδης
  • 474 π.Χ. Ακεστορίδης
  • 473 π.Χ. Μήνων
  • 472 π.Χ. Χάρης[Pario 11]
  • 471 π.Χ. Πραξίεργος
  • 470 π.Χ. Δημοτίων
  • 469 π.Χ. Αψηφίων[Pario 12]
  • 468 π.Χ. Θεαγενίδης[Pario 13]
  • 467 π.Χ. Λυσίστρατος
  • 466 π.Χ. Λυσανίας
  • 465 π.Χ. Λυσίθεος
  • 464 π.Χ. Αρχιδημήδης
  • 463 π.Χ. Τληπτόλεμος
  • 462 π.Χ. Κόνων
  • 461 π.Χ. Εύθιππος[Pario 14]
  • 460 π.Χ. Φρασικλείδης
  • 459 π.Χ. Φιλοκλής
  • 458 π.Χ. Βίων
  • 457 π.Χ. Μνησιθεΐδης
  • 456 π.Χ. Καλλίας[Pario 15]
  • 455 π.Χ. Σωσίστρατος
  • 455 π.Χ. Αρίστων
  • 453 π.Χ. Λυσικράτης
  • 452 π.Χ. Χαιρεφάνης
  • 451 π.Χ. Αντίδοτος
  • 450 π.Χ. Ευθύδημος
  • 449 π.Χ. Πεδιεύς
  • 448 π.Χ. Φιλίσκος
  • 447 π.Χ. Τιμαρχίδης
  • 446 π.Χ. Καλλίμαχος
  • 445 π.Χ. Λυσιμαχίδης
  • 444 π.Χ. Πραξιτέλης
  • 443 π.Χ. Λυσανίας
  • 442 π.Χ. Δίφιλος[Pario 16]
  • 441 π.Χ. Τιμοκλής
  • 440 π.Χ. Μορυχίδης
  • 439 π.Χ. Γλαυκίνος
  • 438 π.Χ. Θεόδωρος
  • 437 π.Χ. Ευθυμήδης
  • 436 π.Χ. Λυσίμαχος
  • 435 π.Χ. Αντιοχίδης
  • 434 π.Χ. Κράτης
  • 433 π.Χ. Αψευδής
  • 432 π.Χ. Πυθόδωρος
  • 431 π.Χ. Ευθύδημος
  • 430 π.Χ. Απολλόδωρος
  • 429 π.Χ. Επαμεινώνδας
  • 428 π.Χ. Διότιμος
  • 427 π.Χ. Ευκλεής
  • 426 π.Χ. Εύθυνος
  • 425 π.Χ. Στρατοκλής
  • 424 π.Χ. Ίσαρχος
  • 423 π.Χ. Αμύνιας
  • 422 π.Χ. Αλκανεύς
  • 421 π.Χ. Αριστίων
  • 420 π.Χ. Αστύφιλος[Pario 17]
  • 419 π.Χ. Αρχίας
  • 418 π.Χ. Αντιφών
  • 417 π.Χ. Εύφημος
  • 416 π.Χ. Αρίμνηστος
  • 415 π.Χ. Χαβρίας
  • 414 π.Χ. Τείσανδρος
  • 413 π.Χ. Κλεόκριτος
  • 412 π.Χ. Καλλίας
  • 411 π.Χ. Θεόπομπος
  • 410 π.Χ. Γλαύκιππος
  • 409 π.Χ. Διοκλής
  • 408 π.Χ. Ευκτήμων [Pario 18]
  • 407 π.Χ. Αντιγένης[Pario 19]
  • 406 π.Χ. Καλλίας[Pario 20]
  • 405 π.Χ. Αλεξίας
  • 404 π.Χ. (αναρχία)
  • 403 π.Χ. Ευκλείδης
  • 402 π.Χ. Μίκων[Pario 21]
  • 401 π.Χ. Ξέναιτος
  • 400 π.Χ. Λάχης[Pario 22]
  • 399 π.Χ. Αριστοκράτης[Pario 23]
  • 398 π.Χ. Ιθυκλής
  • 397 π.Χ. Σουνιάδης
  • 396 π.Χ. Φορμίων
  • 395 π.Χ. Διόφαντος
  • 394 π.Χ. Ευβουλίδης
  • 393 π.Χ. Δημόστρατος
  • 392 π.Χ. Φιλοκλής
  • 391 π.Χ. Νικοτέλης
  • 390 π.Χ. Δημόστρατος
  • 387 π.Χ. Θεόδοτος
  • 386 π.Χ. Μυστιχίδης
  • 385 π.Χ. Δεξίθεος
  • 384 π.Χ. Διοτρέφης
  • 383 π.Χ. Φανόστρατος
  • 382 π.Χ. Εύανδρος
  • 381 π.Χ. Δημόφιλος
  • 380 π.Χ. Πυθέας
[Pario 24]
  • 379 π.Χ. Νίκων
  • 378 π.Χ. Ναυσίνικος
  • 377 π.Χ. Καλλίας[Pario 25]
  • 376 π.Χ. Χαρίσανδρος
  • 375 π.Χ. Ιπποδάμας
  • 374 π.Χ. Σωκρατίδης
  • 373 π.Χ. Αστείος[Pario 26]
  • 372 π.Χ. Αλκισθένης
  • 371 π.Χ. Φρασικλείδης[Pario 27]
  • 370 π.Χ. Δυσνίκητος
  • 369 π.Χ. Λυσίστρατος
  • 368 π.Χ. Ναυσιγένης[Pario 28]
  • 367 π.Χ. Πολύζηλος
  • 366 π.Χ. Κηφισόδωρος[Pario 29]
  • 365 π.Χ. Χίων
  • 364 π.Χ. Τιμοκράτης
  • 363 π.Χ. Χαρικλείδης
  • 362 π.Χ. Μόλων
  • 361 π.Χ. Νικόφημος
  • 360 π.Χ. Καλλιμήδης
  • 359 π.Χ. Ευχάριστος
  • 358 π.Χ. Κηφισόδοτος[Dion 1]
  • 357 π.Χ. Αγαθοκλής[Pario 30][Dion 1]
  • 356 π.Χ. Ελπίνης[Dion 1]
  • 355 π.Χ. Καλλίστρατος[Pario 31][Dion 1]
  • 354 π.Χ. Διότιμος[Dion 1]
  • 353 π.Χ. Εύδημος[Dion 1]
  • 352 π.Χ. Αριστόδημος[Dion 1]
  • 351 π.Χ. Θεσσαλός[Dion 1]
  • 350 π.Χ. Απολλόδωρος[Dion 1]
  • 349 π.Χ. Καλλίμαχος[Dion 1]
  • 348 π.Χ. Θεόφιλος ή Θεόμνητος[Dion 1]
  • 347 π.Χ. Θεμιστοκλής[Dion 1]
  • 346 π.Χ. Αρχίας ή Αρχίδας[Dion 1]
  • 345 π.Χ. Εύβουλος ή Εύδωρος[Dion 1]
  • 344 π.Χ. Λυκίσκος[Dion 1]
  • 343 π.Χ. Πυθόδοτος[Dion 1]
/ Πυθόδηλος
  • 342 π.Χ. Σωσιγένης[Dion 1]
  • 341 π.Χ. Νικόμαχος[Dion 1]
  • 340 π.Χ. Θεόφραστος[Dion 1]
  • 339 π.Χ. Λυσιμαχίδης[Dion 1]
  • 338 π.Χ. Χαίροντας ή Χαιρωνίδας[Dion 1]
  • 337 π.Χ. Φρύνιχος[Dion 1]
  • 336 π.Χ. Πυθόδηλος[Pario 32] ή Πυθόδημος[Dion 1]
  • 335 π.Χ. Ευαίνετος[Pario 33][Dion 1]
  • 334 π.Χ. Κτησικλής[Pario 34][Dion 1]
  • 333 π.Χ. Νικοκράτης[Pario 35]
  • 332 π.Χ. Νικήτης[Pario 36][Dion 1]
  • 331 π.Χ. Αριστοφάνης[Dion 1]
  • 330 π.Χ. Αριστόφων[Pario 37][Dion 1]
  • 329 π.Χ. Κησιφών[Dion 1] ή Κηφισόφων
  • 328 π.Χ. Ευθύκριτος
[Pario 38][Dion 1]
  • 327 π.Χ. Ηγήμων[Dion 1]
  • 326 π.Χ. Κρέμης[Dion 1] ή Χρέμης
  • 325 π.Χ. Αντικλής[Dion 1]
  • 324 π.Χ. Ηγησίας[Pario 39]
  • 323 π.Χ. Κηφισόδωρος[Pario 40][Dion 1]
  • 322 π.Χ. Φιλοκλής[Pario 41][Dion 1]
  • 321 π.Χ. Άρχιππος [Pario 42][Dion 1]
  • 320 π.Χ. Νέαιχμος[Dion 1]
  • 319 π.Χ. Απολλόδωρος[Pario 43][Dion 1]
  • 318 π.Χ. Άρχιππος[Dion 1]
  • 317 π.Χ. Δημογένης[Pario 44][Dion 1]
  • 316 π.Χ. Δημοκλείδης[Pario 45][Dion 1]
  • 315 π.Χ. Πραξίβουλος[Dion 1]
  • 314 π.Χ. Νικόδωρος[Dion 1]
  • 313 π.Χ. Θεόφραστος[Pario 46][Dion 1]
  • 312 π.Χ. Πολέμων[Pario 47][Dion 1]
  • 311 π.Χ. Σιμωνίδης[Pario 48][Dion 1]
  • 310 π.Χ. Ιερομνήμων
[Pario 49][Dion 1]
  • 309 π.Χ. Δημήτριος
[Pario 50][Dion 1]
  • 308 π.Χ. Καίριμος
[Pario 51][Dion 1]
  • 307 π.Χ. Αναξικράτης[Pario 52][Dion 1]
  • 306 π.Χ. Κόροιβος[Pario 53][Dion 1]
  • 305 π.Χ. Ευξένιππος[Pario 54][Dion 1]
  • 304 π.Χ. Φερεκλής[Pario 55][Dion 1]
  • 303 π.Χ. Λεώστρατος[Pario 56][Dion 1]
  • 302 π.Χ. Νικοκλής[Pario 57][Dion 1]
  • 301 π.Χ. Καλλίαρχος[Dion 1]
  • 300 π.Χ. Ηγέμαχος[Dion 1]
  • 299 π.Χ. Ευκτήμων[Pario 58][Dion 1]
  • 298 π.Χ. Μνησίδημος[Dion 1]
  • 297 π.Χ. Αντιφάτης[Dion 1]
  • 296 π.Χ. Νικίας[Dion 1]
  • 295 π.Χ. Νικόστρατος[Dion 1]
  • 294 π.Χ. Διότιμος (;)
  • 293 π.Χ. Ολυμπιόδωρος[Dion 1]
  • 292 π.Χ. Φίλιππος[Dion 1]
  • 290 π.Χ. Καλλιμήδης
  • 289 π.Χ. Θερσίλοχος
  • 288 π.Χ. Δίφιλος
  • 287 π.Χ. Διοκλής
  • 286 π.Χ. Διότιμος
  • 285 π.Χ. Ισαίος
  • 284 π.Χ. Ευθίας
  • 283 π.Χ. Κίμων (;)
  • 282 π.Χ. Μηνηκλής
  • 281 π.Χ. Νικίας
  • 280 π.Χ. Γοργίας
  • 279 π.Χ. Αναξικράτης
  • 278 π.Χ. Δημοκλής
  • 277 π.Χ. Πολύευκτος
  • 271 π.Χ. Πυθάρατος
  • 270 π.Χ. Αρίσταρχος (;)
  • 266 π.Χ. Πειθόδημος (;)
  • 264 π.Χ. Διόγνητος[Pario 59]
  • 262 π.Χ. Διομήδων (;)
  • 261 π.Χ. Ερμογένης (;)
  • 260 π.Χ. Αρρενίδης
  • 252 π.Χ. Λεοχάρης
  • 251 π.Χ. Θεόφιλος
  • 250 π.Χ. Εργοχάρης
  • 249 π.Χ. Νικητής
  • 247 π.Χ. Διοκλής
  • 246 π.Χ. Ευφίλητος
  • 245 π.Χ. Ηράκλειτος
  • 243 π.Χ. Αντίφιλος
  • 241 π.Χ. Μενεκράτης
  • 230 π.Χ. Αλέξανδρος
  • 212 π.Χ. Αθηστήριος
  • 211 π.Χ. Αριστόδημος
  • 205 π.Χ. Καλλίστρατος
  • 204 π.Χ. Πασιάδης
  • 200 π.Χ. Νικίας
  • 196 π.Χ. Αθενίων
  • 195 π.Χ. Κτησικράτης
  • 189 π.Χ. Δημόστρατος
  • 184 π.Χ. Τύχανδρος
  • 167 π.Χ. Αρίσταιχμος
  • 165 π.Χ. Ξενοκλής
  • 164 π.Χ. Νικομήνης
  • 161 π.Χ. Φαιδρίας
  • 147 π.Χ. Αγνόθεος
  • ....
  • 126 π.Χ. Ηρώδης ο Αττικός
  • .....
  • 485 μ.Χ. Νικαγόρας ο νεότερος
[6]

το Πάριο Χρονικό

  • Πάριο Χρονικό, BIBLIOTHECA AUGUSTANA, Marmor Parium 264/63 π.Χ.



Οι αριθμοί των ετών ακολουθούν το αττικό σύστημα αρίθμησης:

Ι = 1
Δ = 10
Η = 100
Χ = 1000
/Δ = 5 (όπου το /Δ είναι ιδιαίτερο σύμβολο)
/Η = 50 (όπου το /Η είναι ιδιαίτερο σύμβολο)
/Χ = 500 (όπου το /Χ είναι ιδιαίτερο σύμβολο)
Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς
↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 1,22 1,23 1,24 1,25 1,26 1,27 1,28 1,29 1,30 1,31 1,32 1,33 1,34 1,35 1,36 1,37 1,38 1,39 1,40 1,41 1,42 1,43 1,44 1,45 1,46 1,47 1,48 1,49 1,50 1,51 1,52 1,53 1,54 1,55 1,56 1,57 1,58 1,59 1,60 1,61 1,62 1,63 Dionysii Halicarnassensis Opera omnia], Volume 5, Angelo Mai, Lipsiae, sumtibus et typis C. Tauchnitii, 1829 (Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς)
σελ. 343 Νικόφημος, Καλλιμήδης, Ευχάριστος (δεν υπάρχει στον κατάλογο της Βικιπαίδειας), Κηφισόδοτος, Αγαθοκλής, Ελπίνης, Καλλίστρατος, Διότιμος, Εύδημος, Αριστόδημος, Θεσσαλός, Απολλόδωρος, Καλλίμαχος, Θεόμνητος (όχι Θεόφιλος), Θεμιστοκλής, Αρχίδας (όχι Αρχίας), Εύδωρος (όχι Εύδηλος), (δεν υπάρχει ο Εύβουλος), Λυκίσκος, Πυθόδοτος, Σωσιγένης, Νικόμαχος, Θεόφραστος, Λυσιμαχίδης, Χαιρωνίδας (όχι Χαίροντας), Φρύνιχος, Πυθόδημος (όχι Πυθόδηλος), Ευαίνετος, Κτησικλής, Νικοκράτης, Νικήτης (όχι Νικητής), Αριστοφάνης, Αριστοφών (όχι Αριστόφων), Κησιφών (όχι Κηφισόφων), Ευθύκριτος, Ηγήμων (όχι Ηγεμών), Κρέμης (όχι Χρέμης), Αντικλής, (δεν υπάρχει Ηγησίας), Κηφισόδωρος, Φιλοκλής, Άρχιππος, Νέαιχμος, Απολλόδωρος,
σελ. 344
Άρχιππος, Δημογένης, Δημοκλείδης, Πραξίβουλος, Νικόδωρος, Θεόφραστος, Πολέμων, Σιμωνίδης, Ιερομνήμων, Δημήτριος, Καίριμος, Αναξικράτης, Κόροιβος, Ευξένιππος, Φερεκλής, Λεώστρατος, Νικοκλής, Καλλίαρχος, Ηγέμαχος, Ευκτήμων, Μνησίδημος, Αντιφάτης, Νικίας, Νικόστρατος, (δεν υπάρχει ο Διότιμος),Ολυμπιόδωρος, Φίλιππος


Οι αρχαίοι είχαν την πλάκα τους

Πώς εκλέγανε οι Αθηναίοι τους άρχοντες τους

Γράφει ο Δημ. Γερμιώτης

Καθώς βρισκόμαστε σε προεκλογική περίοδο, θα ήταν ίσως σκόπιμο να δούμε πώς δούλευε η αρχαία δημοκρατία και κυρίως πως εκλέγανε οι αρχαίοι ημών πρόγονοι τους άρχοντές τους.

Αναγκαστικά θα περιοριστούμε στην Αθηναϊκή Δημοκρατία, όχι από κανένα «ξενοκαρφίτικο» μένος, αλλά γιατί γι΄ αυτήν έχουμε τις περισσότερες και εγκυρότερες πληροφορίες, όπως τις διαβάζουμε  στο έργο του Αριστοτέλη “Αθηναίων Πολιτεία”. Ο Αριστοτέλης μελέτησε σε βάθος το αθηναϊκό καθεστώς,  άνκαι όχι χωρίς προκατάληψη, (γιατί πως να το κάνουμε, μαθητής του ολιγαρχικού Πλάτωνα και δάσκαλος βασιλιά ήταν ο Σταγειρίτης) και μας δίνει πολύτιμες πληροφορίες.

Η αθηναϊκή δημοκρατία έφτασε στον κολοφώνα της στα μέσα του 5ου αιώνα και η ακμή αυτή κράτησε τριάντα περίπου χρόνια, περίοδος που έμεινε στην ιστορία σαν ο χρυσός αιώνας του Περικλή. Ομως το πολίτευμα με τους ξεχωριστούς θεσμούς  του υπήρχε ήδη σαράντα χρόνια πριν από τον Περικλή και θα επιβίωνε ως την εποχή των Μακεδόνων, διακόσια χρόνια αργότερα. Εζησε δηλαδή σχεδόν τρεις αιώνες, όσο καμμιά άλλη σύγχρονη ή αρχαία δημοκρατία. Τη μεγάλη αντοχή στο χρόνο της αθηναϊκής δημοκρατίας την αποδίδουν οι μελετητές όχι μόνοστους σωστούς θεσμούς αλλά και στη μεγάλη προσαρμοστικότητα και εξελικτικότητά τους. Οι θεσμοί γεννήθηκαν από τις ανάγκες της ζωής και γιαυτό προσαρμόζονταν εύκολα στις μεταβαλλόμενες συνθήκες. Δεν υπήρξαν εγκεφαλικά δημιουργήματα κάποιας σοφής κεφαλής, έστω κι αν αυτή ανήκε στο Σόλωνα.

Η προσαρμοστικότητα των θεσμών φαίνεται από την εξέλιξη του θεσμού του βασιλιά. Σε πλήρη δημοκρατία, τον καιρό του Περικλή, κληρωνόταν κάθε χρόνο ο άρχων βασιλεύς, μακρυνός απόηχος των μυκηναίων ανάκτων, που τελευταίος τους υπήρξε ο Κόδρος. Ο θεσμός δεν καταργήθηκε. Εξελίχτηκε σε ένα ανώδυνο για τη δημοκρατία αξίωμα με θρησκευτικές τελετουργικές αρμοδιότητες.

Μπορεί να θεωρείται ο Κλεισθένης ιδρυτής της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, βασίστηκε όμως στη νομοθεσία που θέσπισε ο Σόλων, που είναι χωρίς αμφιβολία ο πατέρας της δημοκρατίας. Οταν ο Σόλων συνέταξε τους νόμους του δεν είχε και πολλές αυταπάτες για την αποτελεσματικότητα τους. “Ο νόμος” έλεγε “μοιάζει με τον ιστό της αράχνης. Τα μικρά και τα αδύνατα πιάνονται σ’αυτόν, ενώ  τα ισχυρά τον σχίζουν και περνούν”. Ακόμα ένα δείγμα ευθύτητας και παρρησίας, που χαρακτήριζαν το αρχαίο ελληνικό πνεύμα.

Η δημοκρατία που καθιέρωσε ο Κλεισθένης, μετά την εκδίωξη των Πεισιστρατιδών, ήταν σχετικά πλουτοκρατικό και ολογαρχικό σύστημα, είχε όμως σωστούς και εξελίξιμους θεσμούς και με τις μεταρρυθμίσεις που έκαναν ο Ευβουλος, ο Εφιάλτης και ο Περικλής, μεταμορφώθηκε σε πραγματικά «λαοκρατικό» καθεστώς.

Το πολίτευμα λοιπόν της αρχαίας Αθήνας όπως διαμορφώθηκε μετά τις ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη, του Εφιάλτη και του Περικλή, ήταν η άμεση δημοκρατία. Η Εκκλησία του Δήμου, δηλαδή η λαϊκή συνέλευση όλων των αθηναίων πολιτών από 20 χρονών και πάνω, μετά το 462 πΧ είχε συγκεντρώσει όλες τις εξουσίες και τις ασκούσε με τα διάφορα όργανα, που αυτή όριζε ή έλεγχε. Είχε όχι μόνο νομοθετικές εξουσίες αλλά και εκτελεστικές και σε ορισμένες περιπτώσεις, (εσχάτη προδοσία, ασέβεια κ.ά,), μεταβαλλόταν σε ανώτατο δικαστήριο, πράγμα πού έκανε τον Αριστοτέλη να τη χαρακτηρίσει «μυριοκέφαλη τυραννία».

Στην Εκκλησία του Δήμου, που συνεδρίαζε 40 φορές το χρόνο, μπορούσε να πάρει το λόγο ο κάθε πολίτης και όσο μιλούσε και ό,τι κι αν έλεγε, κανείς δε μπορούσε να τον διακόψει ή να τον σταματήσει. Ήταν η περίφημη ισηγορία..

Η εκκλησία του Δήμου εξέλεγε τα 500 μέλη της Βουλής. Οι βουλευτές βγαίναν με κλήρο από 1000 εκπρόσωπους των 170 δήμων της Αττικής, (100 για κάθε φυλή), που ονομάζονταν πρόκριτοι και εκλέγονταν με μυστική ψηφοφορία για ένα χρόνο. Οι 500 που δεν κληρώνονταν βουλευτές, μέναν αναπληρωματικοί και ονομάζονταν επιλαχόντες.

Από τους 500 βουλευτές, που παίρναν μια μικρή χρηματική αποζημίωση τριών οβολών τη μέρα, κληρωνόταν η πρυτανεία, από 50 μέλη, η οποία για διάστημα 35 ημερών αποτελούσε την κυβέρνηση της αθηναϊκής δημοκρατίας. Οι πρυτάνεις όσον καιρον ασκούσαν τα καθήκοντα τους μέναν στο Πρυτανείο με έξοδα του κράτους. Ενας από αυτούς οριζόταν για μια ή δυό το πολύ μέρες Γραμματεύς της Βουλής, δηλαδή πρωθυπουργός.

Η Βουλή ήταν το συμβουλευτικό όργανο της Εκκλησίας του Δήμου. Κάθε νόμος για να ψηφιστεί από την τελευταία έπρεπε να προετοιμαστεί και να συζητηθεί από τη Βουλή, που έβγαζε το προβούλευμα. Γιαυτό τα νομοθετήματα που ψήφιζε η Εκκλησία του Δήμου άρχιζαν πάντα με τη φράση: ΕΔΟΞΕ Τωι ΔΗΜΩι ΚΑΙ Τηι ΒΟΥΛΗι, (δηλαδή, φάνηκε σωστό στο Λαό και στη Βουλή).

Ανακεφαλαιώνοντας βλέπουμε ότι πηγή και φορέας όλων των εξουσιών ήταν η λαϊκή συνέλευση, η Εκκλησία του Δήμου. Οτι όλα τα αξιώματα ήταν συνήθως ενιαύσια και προσιτά σε όλους τους πολίτες. Οτι πολλοί άρχοντες βγαίναν με κλήρωση, που σημαίνει ότι από τη στιγμή που κάποιος γεννήθηκε αθηναίος πολίτης είχε εν δυνάμει εκλεγεί σε πολλά αξιώματα και απλά περίμενε πότε θα κληρωθεί σε ένα από αυτά. Σημαίνει επίσης ότι όλοι οι πολίτες, πλούσιοι ή φτωχοί, θάρχοταν κάποτε η ώρα να κληρωθούν ή να εκλεγούν σε κάποιο αξίωμα

Τις δικαστικές αρχές αποτελούσαν δύο μεγάλα δικαστήρια, ο Αρειος Πάγος, το παλιό ανώτατο δικαστήριο, που στα χρόνια της δημοκρατίας είχε χάσει πολλές από τις αρμοδιότητές του και η Ηλιαία το λαϊκό δικαστήριο, που το απαρτίζαν 6000 μέλη τα οποία βγαίναν με κλήρωση από όλους τους πολίτες για ένα χρόνο και παίρναν επίσης ημερήσια αποζημίωση τριών οβολών. Η ηλιαία χωριζόταν σε δέκα τμήματα από 600 δικαστές το καθένα και επιλαμβανόταν με όλες τις ποινικές και αστικές περιπτώσεις. Υπήρχαν όμως και μικρότερα ή και ειδικά δικαστήρια.

Τις διοικητικές αρχές της Αθηναϊκής Δημοκρατίας τις όριζε επίσης, με κλήρωση ή με ψηφοφορία, η Εκκλησία του Δήμου. Τις αποτελούσαν:

Οι εννέα άρχοντες, που που μετά το 462 πΧ είχαν χάσει κάθε ουσιαστική εξουσία και ασκούσαν μόνο τελεουργικά καθήκοντα. Οι εννέα άρχοντες κληρώνονταν ανάμεσα στους πλούσιους, (πεντακοσιομέδιμνους) και ήταν: Ο επώνυμος άρχων, ο άρχων βασιλεύς, ο πολέμαρχος και οι έξι θεσμοθέται. Μετά τη θητεία τους, που ήταν για ένα χρόνο, γίνονταν ισόβια μέλη του Αρείου Πάγου.

Οι δέκα αστυνόμοι, που είχαν καθήκοντα τήρησης της τάξης και  είχαν υπό τις διαταγές τους ένοπλα τμήματα σκυθών ή θρακών δούλων.

Οι δέκα επισκευασταί των ιερών, που φρόντιζαν για τη συντήρηση των ναών, οι πέντε οδοποιοί, οι πέντε νεωροί, ο επιμελητής των κρηνών, υπεύθυνος για την ύδρευση της πόλης και οι αρχιτέκτονες επί τας ναυς, που ευθύνονταν για τη ναυπήγηση και συντήρηση των πολεμικών σκαφών.

         Οι οικονομικές αρχές της αθηναϊκής δημοκρατίας ορίζονταν επίσης με κλήρωση για ένα χρόνο από την Εκκλησία του Δήμου και ήταν: οι δέκα ελληνοταμίαι, οι δέκα ταμίαι της Αθηνάς, οι δέκα ταμίαι των άλλων θεών, ο επί των θεωρικών, οι δέκα σιτοφύλακες, οι δέκα πωληταί και οι δέκα αποδέκται.

Τέλος τις στρατιωτικές αρχές τις αποτελούσαν οι δέκα στρατηγοί, που εκλέγονταν, (ένας για κάθε φυλή), για ένα χρόνο χωρίς δικαίωμα επανεκλογής, (αυτό το τελευταίο καταργήθηκε μετά το 440 πΧ), οι δέκα ταξίαρχοι, οι δέκα φύλαρχοι, οι δύο ίππαρχοι και ο ταμίας των στρατιωτών.

Στρατηγοί μπορούσαν να εκλεγούν από όλες τις τάξεις. Σε σπάνιες περιπτώσεις μεγάλων εθνικών κινδύνων, ένας στρατηγός περιβαλλόταν με μεγάλες, σχεδόν δικτατορικές, εξουσίες, πάντα με απόφαση της Εκκλησίας του Δήμου και για πολύ μικρό χρονικό διάστημα και τότε ονομαζόταν στρατηγός αυτοκράτωρ.

Τα κύρια θεσμικά γνωρίσματα της δημοκρατίας όμως δεν ήταν τα αξιώματα αλλά οι λειτουργίες της: Η μικρή διάρκεια της εξουσίας, (το πολύ ένα χρόνο, ανκαι οι πρυτάνεις κυβερνούσαν μονάχα λίγες βδομάδες και ο γραμματέας της Βουλής, δηλαδή ο πρωθυπουργός, μια ή δύο μέρες!). Η συνεχής εναλλαγή προσώπων στην εξουσία. Το προσιτό της εξουσίας σε όλους τους πολίτες ανεξάρτητα από καταγωγή ή περιουσία. Η αιρετότητα των αρχόντων, με μυστική ψηφοφορία ή κλήρωση. Η γραπτή νομοθεσία, με νόμους που επεξεργαζόταν η Βουλή και ψήφιζε η λαϊκή συνέλευση. Η ανεξαρτησία και η λαϊκή βάση της δικαιοσύνης

Υπήρχαν όμως κι άλλοι θεσμοί που δίναν στην αθηναϊκή δημοκρατία τα χαρακτηριστικά της πολιτείας του δικαίου και της ευνομίας.

Ένας από αυτούς ήταν ο θεσμός των δοκιμασιών: κανείς πολίτης δε μπορούσε να βάλει υποψηφιότητα για να εκλεγεί σε κάποιο αξίωμα αν προηγουμένως δεν περνούσε ευνοϊκά από εξ δοκιμασίες.

Συγκεκριμένα έπρεπε να αποδείξει:

- Ότι είναι γνήσιος αθηναίος πολίτης.

- Ότι υπηρέτησε στο στρατό και πήρε μέρος σε εκστρατείες.

- Ότι πλήρωνε ταχτικά τους φόρους.

- Ότι ήταν έντιμος και δεν είχε καταδικαστεί ποτέ για ατιμωτικό αδίκημα.

- Ότι ήταν ευσεβής.

- Ότι η συμπεριφορά του προς τους γονείς του ήταν άψογη.

Οι δοκιμασίες αυτές ήταν ουσιαστικές και εξονυχιστικές και γίνονταν οι τρεις πρώτες από τη Βουλή και οι άλλες τρεις από τα δικαστήρια. Με τις δοκιμασίες αυτές είναι φανερό πως πολλοί φαύλοι αποκλείονταν εξ αρχής από τη δυνατότητα να εκλεγούν

Ένας άλλος σημαντικός θεσμός ήταν των λειτουργιών, που ήταν ένα είδος τιμητικής φορολογίας. Η Εκκλησία του Δήμου ανέθετε σε κάποιον πλούσιο πολίτη να εξοπλίσει ένα πολεμικό σκάφος, να χρημοτοδοτήσει το ανέβασμα μιας τραγωδίας (από εκεί βγήκε και οόρος χορηγός) και γενικά να κάνει κάποιο κοινωφελές έργο χωρίς ελπίδα κερδους εκτός από την αναγραφή του ονόματός του σε τιμητική στήλη.

Ο οριζόμενος είχε δικαίωμα να αρνηθεί, αλλά με τον όρο να υποδείξει άλλον, πλουσιώτερο κατά τη γνώμη του, που κι αυτός με τη σειρά του μπορούσε να ζητήσει την ανταλλαγή των περιουσιών τους αν ισχυριζόταν πως δεν ήταν τόσο πλούσιος. Η ανταλλαγή αυτή λεγόταν αντίδοσις.

          Τρίτος τέλος θεσμός ήταν ο οστρακισμός,  με τον οποίον μπορούσε η Δημοκρατία να απομακρύνει από την πολιτική σκηνή όποιον η κοινή γνώμη θεωρούσε πως με την πολιτεία του ή και απλώς λόγω εξαιρετικής δημοφιλίας, μπορούσε να γίνει επικίνδυνος για τους θεσμούς και το πολίτευμα. Ο οστρακισμός καθιερώθηκε τι 508 από τον Κλεισθένη για να αποκλείσει την επανάληψη της τυρανίας. Αποφασιζόταν ύστερα από σχετική δημόσια καταγγελία από την Εκκλησία του Δήμου, που εκτάκτως συνεδρίαζε στην Αγορά και όχι στην Πνύκα. Ακολουθούσε ψηφοφορία όλων των πολιτών που γράφανε το όνομα του υποψήφιου για οστρακισμό πάνω σε κομμάτια πήλινων σκευών, (όστρακα). Αν τα γραμμένα όστρακα ήταν περισσότερα από το μισό των ψηφισάντων ο καταδικασμένος έπρεπε να φύγει σε τρεις μέρες από την Αττική και να μείνει σε υπερορία για δέκα χρόνια, μετά τα οποία ξαναγύριζε, χωρίς άλλες συνέπειες στα πολιτικά του δικαιώματα, στην περιουσία ή στην οικογένειά του.

Ήταν λοιπόν ο Δήμος Αθηναίων αληθινή Δημοκρατία; Πολλοί το αρνούνται, προβάλλοντας ισχυρά επιχειρήματα. Ομως τί είναι δημοκρατία; Στο ερώτημα αυτό απαντα ο Περικλής στον “Επιτάφιο”: “Το να κυβερνάν όχι οι λίγοι αλλά οι πολλοί, αυτό το λέμε δημοκρατία”, ( Το ουχί ες ολίγους αλλ’ες πλείονας οικείν, δημοκρατία κέκληται). Το ζήτημα είναι τί εννοούμε λέγοντας “πολλοί”.

Το αντίθετο της δημοκρατίας είναι η ολιγαρχία, στην οποία κυβερνούν οι λίγοι. Η αντίληψη ότι δεν είναι σωστό να κυβερνούν την πολιτεία οι πολλοί, ο όχλος, ο αδαής λαός, αλλά οι λίγοι εκλεκτοί, οι άριστοι, είναι πανάρχαιη και εκφράστηκε πιο καθαρά από τον Πλάτωνα. Το θέμα είναι ποιοί είναι αυτοί οι άριστοι, από πού αντλούν το δικαίωμα να κυβερνούν και βάσει ποιας λογικής αρνούνται το δικαίωμα αυτό στον απλό λαό.

Οι κάθε είδους και ονομασίας ολιγαρχικοί δέχονται ως κριτήριο για να καταταγεί κάποιος στους αρίστους είτε την καταγωγή είτε τον πλούτο είτε τη μόρφωση και υποστηρίζουν ότι το δικαίωμα να κυβερνούν οι άριστοι το παίρνουν είτε από τους θεούς, είτε από την ιστορική ή κοινωνική αναγκαιότητα είτε από άλλες εξ ίσου νεφελώδεις και αυθαίρετες πηγές.  Στην πραγματικότητα μοναδική πηγή της εξουσίας των αρίστων ήταν από αρχαιοτάτων χρόνων η απροκάλυπτη ή συγκεκαλυμένη βία.

Στις διάφορες μορφές δημοκρατίας αντίθετα, αυτοί που κυβερνούν εκλέγονται από κάποιους άλλους. Ο τρόπος που εκλέγονται και ο αριθμός αυτών που έχουν το δικαίωμα εκλογής ποικίλει φυσικά, ανάλογα με τη μορφή της δημοκρατίας, πάντως όσο πιο μεγάλος είναι ο αριθμός των εκλεγόντων, όσο πιο μεγάλη είναι η δυνατότητα επιλογής ανάμεσα σε πολλούς υποψήφιους κι όσο πιο εύκολη είναι η διαδικασία, τόσο πλατύτερη είναι η δημοκρατία.

Βέβαια η Αθηναϊκή Δημοκρατία δεν ήταν κάποιο ιδανικό πολίτευμα. Είχε πολλά και σοβαρά τρωτά και μειονεκτήματα, όχι όμως αυτά που τονίζουν ο Αριστοτέλης, ο Πλάτωνας ή ο Ξενοφώντας. Ο πρώτος ήταν προκατειλημένος εναντίον της κι οι άλλοι δύο απροκάλυπτοι εχθροί της. Αυτούς τους ενοχλούσε η παντοδυναμία της Εκκλησίας του Δήμου, το ευμετάβλητο των διαθέσεων και αποφάσεων του λαού και το νεωτεριστικό πνεύμα που κυριαρχούσε παντού.

Τα πραγματικά μειονεκτήματα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, που την οδήγησαν τελικά στην ήττα, με δραματικές συνέπειες για όλον τον ελληνισμό ήταν άλλα.

Πρώτα πρώτα ήταν ο αποκλεισμός των γυναικών από κάθε είδους κοινωνική και πολιτική δραστηριότητα. Οι αθηναίες δεν είχαν κανένα πολιτικό και ελάχιστα κοινωνικά δικαιώματα, σ’αντίθεση με τις γυναίκες της Σπάρτης, του Αργους, της Λέσβου, της Κρήτης  και άλλων ελληνικών περιοχών.

Ακόμα η Αθηναϊκή Δημοκρατία ήταν φιλοπόλεμη και επεκτατική. Δε μπορούσε να κάνει αλλοιώς. Στην αρχαιότητα το κυριώτερο μέσο παραγωγής ήταν η γη. Η Πολιτεία έχοντας για στήριγμα της τους ελεύθερους μικροκαλιεργητές, έπρεπε να φροντίζει να έχουν όλοι τους επαρκείς κλήρους γης. Όταν η γη της Αττικής δεν επαρκούσε πια, η Δημοκρατία έκανε πολέμους, προσαρτούσε νέα εδάφη και εγκαθιστούσε σ’αυτά αθηναίους κληρούχους. Οι συνεχείς όμως πόλεμοι, που δεν τους έκανε με μισθοφορικά στρατεύματα αλλά με δικό της στρατό από αθηναίους πολίτες, υπονόμευε την ίδια την κοινωνική της βάση, γιατί οδηγούσαν τους πολίτες στην οικονομική καταστροφή.

Τέλος η Αθηναϊκή Δημοκρατία ήταν υπερβολικά τοπικιστική. Μολονότι της δόθηκε η ευκαιρία να συνενώσει σε μια πολιτική ενότητα το σύνολο σχεδόν της Ελλάδας, δεν είχε την διορατικότητα, την ευρύτητα του πνεύματος και την οργανωτική ικανότητα να το κάνει, αρετές που αργότερα μόνο η Ρώμη επέδειξε. Ακόμα και οι ξένοι που είχαν εγκατασταθεί μόνιμα στην Αθήνα και που στο τέλος του 5ου αιώνα αποτελούσαν σχεδόν τους μισούς κατοίκους του Αστεως, δεν απόχτησαν ποτέ δικαιώματα αθηναίου πολίτη.

Αυτά τα σοβαρά μειονεκτήματα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας την οδήγησαν σε αδιέξοδα και προκάλεσαν την παρακμή της. Παρ’όλα αυτά ήταν το πιο γόνιμο σε θεσμούς και ιδέες, (που γνώρισαν παγκόσμια ακτινοβολία και έχουν διαχρονική ισχύ), πολιτικό και κοινωνικό καθεστώς της ιστορίας.


ΠΗΓΗ  thereaderwiki.com

Επισκεφτείτε την ιστοσελίδα μας http://www.tapantareinews.gr, για περισσότερη ενημέρωση. Εγγραφείτε - SUBSCRIBE: http://bit.ly/2lX5gsJ Website —►http://bit.ly/2lXX2k7 SOCIAL - Follow us...: Facebook...► http://bit.ly/2kjlkot    





Δημοσίευση σχολίου

Αφήστε το σχόλιό σας ή κάνετε την αρχή σε μία συζήτηση

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.

Δημοφιλείς κατηγορίες

...
Οι πιο δημοφιλείς κατηγορίες του blog μας

Whatsapp Button works on Mobile Device only